nieuwsdagboek.nl

Buikje hip door recessie en Obama?

2009-08-16T21:40:00.002+02:00

“What once seemed young and hot, for gay and straight men alike, now seems passé. Like manscaping, spray-on tans and other metrosexual affectations, having a belly one can bounce quarters off suggests that you may have too much time on your hands. It’s not cool to be seen spending so much time fussing around about your body.” (New York Times)

Wat nu? De verslaggevers van de Fashion & Style afdeling van de New York Times hebben altijd hun mode-antenne uitstaan. Deze zomer zien ze weliswaar dat New Yorkse mannen hetzelfde gekleed als vorige zomer met hun korte broek op knickers-lengte, Hanes T-shirt met V-hals, sneakers en rieten hoed. Maar wat bolt er op onder dat T-shirt? Ja, het is onmiskenbaar: een buikje.

De metroseksueel was al een tijdje uit verklaard. Maar dat vrolijk en onbezorgd rondlopen met een buikje is een omkering van wat decennia lang de norm was waar een beetje vent moeite voor deed – alles strak.

Het regent verklaringen. Zoals vroeger mensen hun best deden om er zo wit mogelijk uit te zien om maar te laten zien dat ze niet buiten op het land hoefden te sloven, zo zou een embonpoint onder je T-shirt aangeven dat je geen enkele moeite hebt om de huur of de hypotheek op te brengen.

Bovendien zou het vrolijke buikje een hint geven van een vrije geest die in dat onstrakke lichaam huist. Overal mogen er sportscholen zijn, inmiddels mogen er meer vrouwen aan het werk zijn dan mannen (in Amerika), meneer buik zit nergens mee.

En dan die vent die tegenwoordig in het Witte Huis woont. Gewoon mager! Was de president een sloddervos met bierbuik geweest dan was het natuurlijk een andere zaak. Maar hipsters allertijden willen nu eenmaal altijd een ander voorkomen hebben dan de grote vader die in het Witte Huis woont.

(Deze post is ook gepubliceerd op Sargasso)

Away We Go met Verona en Burt

2009-08-16T20:23:00.003+02:00

Verona en Burt zijn een stel dertigers die leven alsof ze nog steeds studenten zijn. Als blijkt dat Verona zwanger is moeten ze samen over een drempel in het leven. Omdat ze allebei een beroep uitoefenen waarmee ze niet aan een bepaalde plaats gebonden zijn, kunnen ze makkelijk de plek kiezen waar ze hun kind op laten groeien. Ze maken een reisje langs familie en vrienden in Amerika en Canada. Away We Go is niet zozeer een roadmovie als wel een ‘home-testingmovie’ met grapjes en een beetje pijn.

Burt doet de eerste waarneming die op zwangerschap wijst: het geslachtsorgaan van Verona smaakt anders dan anders. Het is de openingscène waarin we kennismaken met een aardig en intelligent stel, dat met elkaar praat en echt naar elkaar luistert. Maar Verona vraagt zich af of ze een stelletje losers zijn. Burt vindt van niet. Waarop Verona wijst op een concreet punt: een raam van bordkarton.

Als ze bij Burts ouders gaan eten, die in de buurt wonen, komen ze voor een onaangename verrassing te staan. De ouders zijn op het eerste gezicht een lief oud stel dat een eigen giechelspraakje heeft ontwikkeld. Maar schijn bedriegt, ze kiezen voor zichzelf: vlak voordat het kleinkind geboren wordt verhuizen voor een paar jaartjes naar België – hadden ze altijd al van gedroomd. En dat Burt en Verona zo lang in hun huis kunnen blijkt er ook al niet in te zitten – verhuurd, aan mensen die geld in het laatje brengen en op tijd weer op zullen rotten, denk ik er dan bij.

Maar onze twee hoofdpersonen gaan niet bij de pakken neerzitten en maken een reis om een plek te vinden waar ze zich kunnen settelen. Hier moet ik vermelden dat ik bij deze film die mij zo aangenaam verraste, nog een tweede keer verrast werd. A.O. Scott van The New York Times, met wie ik niet gewend ben van mening te verschillen, schreef: ‘This movie does not like you.’ Hier begreep ik nu helemaal niets van. Hmm, de film nog een keer afgedraaid, en gepeinsd. Het punt is: Scott verwijt de twee dat ze vanuit superieure hoogte neerkijken op de rest van de mensheid. Zo is het niet, vind ik, we zien gewoon twee mensen die op zoek zijn maar geen enkel stel ouders aantreffen dat werkelijk slaagt in de opvoeding. Dit ligt niet aan Burt en Verona (en hun geestelijke ouders, filmmaker Sam Mendes en scenarioschrijvers Dave Eggers – ja, van de romans – en Vendela Vida) maar aan de wereld die ze aantreffen.

Ook wordt er bij nader inzien nog iets duidelijk: het falen van moeders is veel pijnlijker dan dat van vaders. Om de eenvoudige reden dat moeders in een gezin met opgroeiende kinderen altijd een veel belangrijkere rol hebben gespeeld. Je ziet het in de film aan de groteske en komische karikaturen van de grofgebekte Lily, ex-baas van Verona, en hyper-alternatieve LN – vroeger Ellen (een hilarische Maggie Gyllenhaal). En aan de moeder die een Derde Wereldklas aan kinderen heeft binnengehaald waarmee ze wanhopig gelukkig is (maar zelf geen kinderen kan krijgen omdat ze te laat begonnen is).

Ik denk niet dat de schrijvers een cultuurfilosofisch punt hebben willen maken. Ze hebben gewoon situaties geschapen die getrouw zijn aan het leven dat ze kennen, met geestige en soms een beetje pijnlijke dialogen. En we zien twee gewone en innemende mensen die voor het leven kiezen. Temidden van alle superhelden, chicklit meisjes, seriemoordenaars en historische figuren met bloed aan de handen vallen ze me toch vooral in positieve zin op.

(Deze post ik ook gepubliceerd op Sargasso)

No future, no past in Unmade Beds

2009-08-12T19:54:00.004+02:00

Axl is vanuit Madrid gekomen om zijn vader te zoeken. Vera wil vergeten. Allebei zijn ze verwikkeld in een zoektocht, in de Londense kraakscene. Unmade Beds is de tweede speelfilm van regisseur Alexis Dos Santos, die eerder indruk maakte op het filmfestival van Rotterdam met Glue.

‘In hoeveel bedden heb ik al geslapen?’ vraagt Axl zich af. Wat betreft de bedden is zijn leven een spannend feestje. Speels laveert de innemende Spanjaard door zijn nieuwe Londense krakersbestaan. Maar met de zoektocht naar zijn vader heeft hij meer moeite. Niet om de man te vinden, maar om zich aan die teleurstellend saaie makelaar bekend te maken. Met een smoes maakt hij meerdere afspraken met de man die niet anders weet dan dat hij een Spaanse student is die op zoek is naar huisvesting. En Axl kijkt hem aan, en aarzelt.

In hetzelfde wereldje kruist zijn leven dat van Vera. Ze lopen elkaar letterlijk voorbij, twee onbekende overnachters, in hetzelfde pand. Vera wil orde scheppen in haar leven, en ze wil afstand houden. Een nieuwe man die ze ontmoet – Michiel Huisman – mag niets van haar weten. Ze wil bijvoorbeeld wel afspreken om elkaar weer te zien op een bepaalde ochtend op een bepaalde markt. Het is een spannend spel dat ze met elkaar spelen, want het is niet zeker of ze elkaar daar ook zullen vinden. En ook is het geen spel, geen man mag Vera nu te na komen.

Sterk aan de film vond ik hoe regisseur Dos Santos muziek van bandjes verwerkt in de film. Door Axl een nummer van Black Moustache op te laten zetten en mee te laten dansen – Hot monkey, hot ass / No future, no past. Of bijvoorbeeld door de opnames van een videoclip in het verhaal te verwerken. Maar vooral door gewoon te kiezen voor nummers die hij zelf leuk vond. Voorbij komen onder andere: (We Are) Performance, Connan Mockasin, Plaster of Paris én Michiel Huisman. Michiel die een krakersversie neerzet van een tall handsome stranger die het leven spannend maakt voor Vera, werd uitgekozen omdat hij ook muziek kan maken. We zien hem als X Ray Man een nummer brengen dat hij speciaal voor de film schreef.

Wat me ook beviel aan Unmade Beds is dat de camera steeds zo dicht mogelijk bij de personages komt. Wel steeds met voldoende afstand om iemand in zijn omgeving te kunnen plaatsen, maar nabij en daardoor intiem. De regisseur toont ook een frisse dosis experimenteerlust. Wat bijvoorbeeld blijkt uit de scènes in de hotelgang waarbij hij, met een focus waarbij het niet verkeerd kon gaan, de acteurs liet improviseren.

Alexis Dos Santos heeft van Unmade Beds geen echt goede film kunnen maken. Dat komt vooral doordat de film een goede structuur ontbeert. We zien weliswaar allemaal scènetjes voorbij komen die op zich aanspreken. Maar ik vind het toch een beoordelingsfout dat, als je het hebt over mensen die op zoek zijn naar zichzelf, je een verhaal maakt dat ook al op zoek is naar zichzelf.

(vanaf donderdag 13 augustus in de bioscoop)
(Deze post is ook gepubliceerd op Sargasso)

'Het hele zaakje stinkt'

2009-08-10T08:28:00.004+02:00

"What disturbs Americans of all ideological persuasions is the fear that almost everything, not just government, is fixed or manipulated by some powerful hidden hand, from commercial transactions as trivial as the sales of prime concert tickets to cultural forces as pervasive as the news media." (Frank Rich, columnist van The New York Times)

Fixed or manipulated. Het is onderhand een levensgevoel geworden, een levensgevoel dat Amerikanen uit elke politieke hoek met elkaar delen. Het is het gevoel dat er achter de schermen, alle schermen, een Wizard of Oz bezig is die de heleboel bij elkaar manipuleert. En met Dorothy zijn ze jammer genoeg ‘not in Kansas anymore’. Want big business, dat is natuurlijk de grote manipulator, geeft niet om gewone Amerikanen. Anders zouden niet zo’n 50 miljoen van hen zonder verzekering tegen ziektekosten rondlopen. Stel je voor dat 2,4 miljoen Nederlanders onverzekerd zouden zijn.

Rich denkt dat Obama ergens in de herfst wel een of andere wet voor ziektekostenverzekering van de grond krijgt. En de president zal heus niet opeens impopulair worden. Maar de vraag is hoeveel invloed de farmaceutische bedrijven op de precieze tekst van de wetgeving zullen krijgen. En toch is dat niet het wezenlijke punt, de pijn zit nog dieper volgens Rich. Dat levensgevoel van manipulatie verdwijnt maar niet. Onder andere omdat het dagelijks in het nieuws bevestigd wordt.

Rich gebruikt een recent voorbeeld van twee televisiepresentatoren. De conservatieve Bill O’Reilly van Fox vecht nu al tijdenlang op het scherm een vete uit met Keith Olbermann van NBC waar veel mensen schijtziek van worden. Er werd veel geklaagd. Maar er begon pas wat te veranderen toen de bazen achter de schermen met elkaar begonnen te praten om te kijken hoe een en ander bijgelegd kon worden. Nu de hele zaak in de publiciteit is gekomen doen O’Reilly en Olbermann natuurlijk hun best om het er op te laten lijken dat ze niet aan de leiband van hun baas lopen. Maar de doorsnee Amerikaan weet genoeg. En voor David Zurawik, tv-criticus van The Baltimore Sun, ligt de pijn er in dat die bazen zich kennelijk niet zozeer om journalistieke normen en waarden bekommerden, maar pas in actie kwamen toen vrienden en familie begonnen te klagen. Ongeveer zoals de bazen van farmaceutische bedrijven er kennelijk niet mee zitten, zo lang zijzelf en hun eigen vrienden en familie verzekerd zijn, dat 50 miljoen van hun landgenoten al zo lang zonder ziektekostenverzekering rondlopen.

En en ander betekent dat de Nieuwe Wereld steeds meer op de Oude Wereld begint te lijken. Nu beginnen de Amerikanen in dit opzicht steeds meer op bijvoorbeeld de Arabieren te lijken, voor wie het overal een nationale sport is om complottheorieën te ontrafelen in het koffiehuis. Doorsnee Amerikanen verkondigen nu bij zo’n beetje elk onderwerp dat het zaakje stinkt. Het doet ook denken aan een recente enquête in Europa toen in zes landen bleek dat parlementariërs geen hoge pet op hebben van hun collega’s. Van de Belgen denkt bijna 90 procent dat er corrupte collega-parlementariërs zijn, van de Ieren ruim 60 procent, van de Slowaken 100 procent. In Nederland vermoedt ‘slechts’ 44 procent dat er collega’s zijn die niet deugen.

(Deze post is ook gepubliceerd op Sargasso)

Een vuile boer

2009-08-03T15:21:00.004+02:00

“Farming has always been messy and painful, and bloody and dirty. It still is. “(Blake Hurst, boer in Missouri)

Blake Hurst kwam tot deze reactie toen hij iemand in een vliegtuig hoorde afgeven op grootschalige, industriële landbouw. Het wekte ergernis bij Hurst, want hij kan er niet tegen als hij deze kritiek hoort van mensen die de hele dag met computers werken in omgevingen die vergeleken met een boerderij nogal smetteloos zijn. Hurst heeft zelf al dertig jaar met zijn poten in het vuil gestaan.

Hurst wordt aan het woord gelaten in The American, periodiek van The American Enterprise Institute, een conservatieve denktank. Ze hebben zijn verhaal opgenomen in een serie die ze The Omnivore’s Delusion noemen. Duidelijk een reactie op The Omnivore’s Dilemma van Michael Pollan, een kritisch boek dat ingaat op wat we eten, en een pleidooi om verantwoord voedsel te eten.

Hmm, ja. Laat ik voorop stellen dat ik zelf een stedeling ben, geen groene handjes heb en wat mij betreft komt melk uit het koelvak in de supermarkt. Ook heb ik in het verleden een jaartje vegetarisch gegeten, maar nu eet ik gewoon weer vlees.

De zaak is ingewikkeld. Boeren kunnen bijvoorbeeld omschakelen en biologische groenten gaan leveren, maar dan lopen ze een grote kans te worden afgestraft door de consument die toch meestal het goedkoopste product koopt.

Maar er zijn bijvoorbeeld biologische groentepaketten. Die geven biologische landbouwers een redelijk gegarandeerde afzet van hun product, dat nu eenmaal niet het goedkoopste is. Immers niet op grootschalige en industriële wijze geproduceerd. Maar ja, ook al zitten recepten bij zo’n groentepakket, mensen eten vaak niet alle groenten in zo’n pakket, en stoppen dikwijls na een tijdje met zo’n abonnement.

Als iemand die gewoon weer vlees is gaan eten werd ik getroffen door Blake’s volgende voorbeeld: zijn buurman boerde in kalkoenen. Die begon in de jaren vijftig met wat we nu scharrelkalkoenen noemen. Geen dak boven het hoofd, vrij om sprinkhanen en gras te eten. Maar vooral jonge kalkoenen bleken erg domme beesten te zijn. Als het regende bleven ze gewoon staan. Ze gingen niet naar binnen. Als het hoosde ook niet. Voor een wolkbreuk en een kleine overstroming waren ze ook niet bang. En toen verloor buurman in één nacht vierduizend kalkoenen – verdronken, terwijl ze naar het droge hok hadden kunnen gaan.

Boer Hurst vertelt dat hij ondanks dat hij chemicaliën gebruikt nog steeds geeft om wat bij verbouwt. Anders zou hij geen boer zijn.

(Deze post is ook gepubliceerd op Sargasso)

32 kilometer zwemmen voor een vrouw

2009-07-29T22:34:00.001+02:00

Bilal wil het Kanaal overzwemmen om bij zijn meisje te komen. Ik kijk met een tikkeltje ongeloof naar de Franse speelfilm Welcome. Het lijkt iets melodramatisch te hebben. Later leer ik dat in werkelijkheid meerdere vluchtelingen hebben geprobeerd om vanaf Calais het Kanaal over te zwemmen naar Engeland, dat in de onderlinge verhalen een soort Eldorado schijnt te zijn. Ja, ja, Margaret Thatcher heeft met haar ‘free market economy’ kennelijk een indrukwekkende erfenis nagelaten.

Regisseur Philippe Noiret, die heeft meegeschreven aan het scenario, heeft Welcome degelijk gedocumenteerd. Het begon ermee dat het tot hem doordrong dat Frankrijk met de situatie in Calais zijn eigen stukje Mexicaanse grens heeft. Daar moest een filmverhaal in zitten. Onderzoek ter plaatse met medescenarist Emmanuel Courcol maakte zacht gezegd nogal wat indruk. Wat Noiret het meest verbaasde was dat alle vluchtelingen nog zo jong waren, de oudste was nog geen vijfentwintig. Het was hier dat ze hoorden van de zwempogingen.

In de auto terug naar Parijs zwegen de mannen urenlang. Vervolgens werd het scenario geboren. Courcol: “Hij gaat in Calais naar het openbare zwembad om te trainen.” Noiret: “En hij ontmoet een badmeester.”

In de film is badmeester Simon een man die nogal bot kan zijn. Hij is vooral teleurgesteld in het leven. Ooit had hij zwemkampioen kunnen zijn, maar hij heeft de top niet gehaald. Nu slijt hij zijn dagen met het geven van zwemlessen en fitnesstraining in het openbare bad van Calais. Zijn vrouw Marion wil bij hem weg, tot zijn met niemand gedeelde verdriet. Marion is lerares Engels en doet vrijwilligerswerk voor de plaatselijke illegale vluchtelingen. Simon interesseert zich net als de meeste inwoners van Calais hoegenaamd niet voor deze mensen.

Op een dag krijgt hij te maken met een bezoeker die geen Frans kan, een beetje Engels en in het water alleen maar een veredelde hondjesslag. Maar de bezoeker die zich voorstelt als Bilal, is zeer gemotiveerd en betaalt vooruit. Simon ontdekt dat hij te maken heeft met een van die vluchtelingen. Wanneer Simon met tegenzin wat meer betrokken raakt in het leven van Bilal besluit hij hem toch een handje te helpen, vooral om indruk te maken op Marion.

En dan ontpopt Simon zich als een hedendaagse Franse versie van de ruwe bolster, à la de mannensoort die anderhalve eeuw geleden te paard rondreed bij de grens van Mexico en de VS. Acteur Vincent Lindon weet met zijn Simon een innemende combinatie neer te zetten van ruwheid en tederheid. Even vreesde ik dat we teveel richting melodrama gingen, maar badmeester Simon kent nu eenmaal een emotieregister dat klootzakkeriger en gevoeliger is dan we honderden nuchtere kilometers naar het noorden gewoon zijn.

Wat me trof was dat in de hele film zo goed geacteerd wordt. Vooral bij de acteurs die de vluchtelingen spelen moet dat moeilijk geweest zijn. Ze zijn allemaal amateurs, inclusief Bilal. Het lijkt me te wijzen op een gedegen aanpak, van documentatie tot opnames. En een beetje geluk.

Welcome gaat vooral over de relatie tussen twee mannen. Twee mannen die elk vanwege hun eigen versie van het menselijk tekort niet bij de vrouw kunnen komen waar ze om geven. Op allerlei manieren schuurt het verhaal langs de hedendaagse politieke, sociale en economische geschiedenis. Daarin is het persoonlijke als altijd politiek, maar de personages hebben zo hun drijfveren die niets met politiek te maken hebben.

(vanaf donderdag 30 juli in de bioscoop)
(Deze post is ook gepubliceerd op Sargasso)

The Philosophical Baby

2009-07-27T14:15:00.003+02:00

"Children are unconsciously the most rational beings on earth, brilliantly drawing accurate conclusions from data, performing complex statistical analyses, and doing clever experiments." (Alison Gopnik, filosoof en ontwikkelingspsycholoog)

Dit zegt Alison Gopnik in haar nieuwe boek The Philosophical Baby – What Children's Minds Tell Us about Truth, Love, and the Meaning of Life. Mevrouw komt duidelijk niet uit het land van ‘doe maar gewoon’. Ook is het niet zo dat ze alleen maar een omgevallen boekenkast is. Haar bio vermeldt dat ze naast haar academische werk ook nog drie zoons heeft gebaard.

Volgens Gopnik levert de ontwikkelingspsychologie empirische bevestiging van wat jubelende ouders altijd al hebben geweten. Ze beschrijft hoe de verbeeldingskracht van kinderen hen helpt om een enorme massa kennis te vergaren in de eerste vijf jaar. Vervolgens verbeelden ze zich allerlei alternatieven over hoe de wereld in elkaar zou kunnen zitten. Veel kinderen worden hierbij geholpen door ‘denkbeeldige vrienden’. Ze leren hoe anderen in elkaar zitten en hoe ze zichzelf kunnen veranderen. En dan komt de claim van Gopnik: wat kinderen doen is eigenlijk hetzelfde als wat wetenschappers doen. Ze experimenteren en herkennen statistische patronen. En Gopnik gaat ver in haar beweringen over kinderen en verbeeldingskracht: “All the processes of change, imagination and learning, ultimately depend on love.”

Waar het bewustzijn van volwassenen gekenmerkt wordt door een focus op resultaten zijn kinderen nog heerlijk zonder focus. Zij beschikken in vergelijking met volwassenen meer over een ‘lantaarnbewustzijn’ dat levendiger is dan het bewustzijn van volwassenen. Zo’n lantaarn verlicht ook nog eens de omgeving van het onderwerp van de aandacht, wat het makkelijker maakt om veel meer mogelijkheden te zien. Gopnik vergelijkt het met wat volwassenen meemaken als ze voor het eerst in een ander land zijn, dan verliezen ze hun focus en raken ze ondergedompeld in een zee van indrukken.

Gopnik deinst er ook niet voor terug om meteen ook maar even filosofische implicaties mee te nemen, over kennis, het zelf, en de basis van de moraal. Een van de vele onderwerpen: zelfbesef komt relatief laat tot stand in de ontwikkeling van een kind. Zelfbesef is niet aangeboren, het is een resultaat dat verworven moet worden. Egoïsme dus ook?

Ouders opgelet: in een lezersrecensie op Amazon van Gopniks vorige boek beklaagt Clicker (een jonge vader?) zich. Hij had een how-to boek verwacht dat hem zou vertellen hoe hij zijn kind stap voor stap zou kunnen begeleiden in de eerste vijf jaar (richting Nobelprijs?). Zulke boeken schrijft Gopnik niet.

(Deze post is ook gepubliceerd als Zomerquote op Sargasso.nl)

Compromis in Californië?!

2009-07-23T10:35:00.002+02:00

"Less than 24 hours after Gov. Arnold Schwarzenegger and legislative leaders announced a plan to close California's massive budget deficit, Los Angeles County officials moved to sue the state, a union for government workers said it might strike, and Republicans threatened to back out of the deal over a provision to cut the number of prison inmates by 27,000." [bron] (LA Times)

Yep, Californië heeft een budgetdeal. Een compromis in het land van ‘winner takes all’ met het typische kenmerk van een compromis: iedereen is ontevreden. Zo betekent 27.000 gevangenen 16 procent van het totale aantal, en daarover willen de Republikeinen nu gaan suen. Iedereen wil gaan suen of staken of welk wettig middel maar in gedachten komt om wat klappen uit te gaan delen.

Opvallend detail: de anders nooit verlegen gouverneur Arnold Schwarzenegger verstopt zich voor de pers. Nou vooruit, één videootje op Twitter waarin hij, uhm, met een groot mes speelt. Een televisiejournaliste speculeert dat hij zo misschien wel zijn gevoel voor humor wil laten zien. Zeker, zeker, dat zou zo maar kunnen.

De ambtenaren dreigen te gaan staken omdat ze zomaar drie dagen per maand vrij hebben gekregen (ook al gevoel voor humor?). Maar de pijn zit er natuurlijk in dat dit in de praktijk neerkomt op een loonsverlaging van 14 procent. Als je dit legt naast de 16 procent van de gevangen dan lijkt dit erop te wijzen dat Schwarzenegger en de zijnen ernaar streven om overal te snijden rond de 15 procent, zodat de pijn eerlijk verdeeld wordt. Maar dit wil natuurlijk niemand zien.

Compromissen? Rot op! Een cowboy is gewend om gewoon zijn paard te zadelen, de stad te verlaten, en richting zonsondergang te rijden. Maar ja, dat is natuurlijk ook weer problematisch als je woont op een plek waar de zon in de zee ondergaat. Dudes going west moeten kennelijk toch een keer compromissen gaan sluiten.

(Deze post is ook gepubliceerd als Zomerquote op Sargasso.nl)

Depressie als noodzaak

2009-07-20T23:53:00.003+02:00

"Wie ooit een depressie heeft overleefd, kan deze episode bijschrijven als de donkerste bladzijden in zijn leven. Het is een psychische ziekte die onderhand epidemische vormen aanneemt.
De belangrijkste factoren die deze explosieve toename kunnen verklaren zijn: de mentale druk die mensen ervaren om te moeten presteren, de overweldigende hoeveelheid indrukken die mensen moeten verwerken, als ook de immense emotionele energie die nodig is om in het drukke en snelle sociale verkeer overeind te blijven. Iedereen doet zijn best om mee te komen in een wereld die steeds veeleisender is. Maar net als moeder aarde heeft ook de individuele mens geen onbeperkte voorraden energie tot zijn beschikking. Daarom is een energiecrisis in de vorm van een depressie soms pure noodzaak." [bron] (Jeffrey Wijnberg, psycholoog / psychotherapeut, columnist in De Telegraaf)

Oeps. Voor mij een nieuw inzicht. Maar natuurlijk, de aanleidingen zijn hetzelfde als vroeger. Vroeger gingen geliefden ook dood of verloren mensen door een ongeval het vermogen om te werken.Vroeger waren er misschien wel meer aanleidingen om een depressie te krijgen. Maar als depressie nu al epidemische vormen aanneemt en naar wordt verwacht de volksziekte van de eenentwintigste eeuw wordt – is? – dan moeten de oorzaken met het huidige tijdsgewricht te maken hebben. Vandaar die overweldigende hoeveelheid indrukken, de enorme druk om te presteren, de immense emotionele energie die nodig is om in het drukke sociale verkeer overeind te blijven – druk, druk, druk.

Maar noodzaak? Wijnberg zegt dat bij een depressie het ‘ergste lijden een noodzakelijk lijden is’. En: ‘Het klinkt tegenstrijdig, maar een depressie is het natuurlijk medicijn die het lichaam produceert als bescherming tegen alles wat de patiënt te veel is geworden. Zo is de ziekte eigenlijk de genezing.’ Hé, dit lijkt me een holistisch idee. En een idee dat de farmaceutische industrie niet zal aanstaan, want aanvaarding van de ziekte pleit natuurlijk tegen (al teveel) gebruik van pillen.

Als lui ingesteld mens vind ik het grappig om te lezen dat Wijnberg niets ziet in hardlopen. Bij de bestrijding van een depressie zet het volgens hem weinig zoden aan de dijk. Evenmin als pillen en psychotherapie. Hij geeft weliswaar toe dat ze een snellere verlossing uit het lijden kunnen bewerkstelligen, maar vindt ze niet fundamenteel. Maar wat dan, herr doktor? ‘Door het houden van langdurige rust, het vermijden van sociale prikkels en het beoefenen van geduld, kan het gebrek aan energie langzaam maar zeker worden opgebouwd.’ Oké, ik begrijp dat niet het gebrek maar de energie langzaam maar zeker weer kan worden opgebouwd. Maar dit is toch wel een geleidelijke aardverschuiving in het denken: weg van de westerse actie in de vorm van hardlopen, pillen en therapie. Richting oosterse boedha die ‘niet’ doet? Wijnberg sluit af met de visie dat de patiënt alleen blijvend zal kunnen herstellen als hij leert langzaam te leven. Hmm.

(Deze post is ook gepubliceerd als Zomerquote op Sargasso.nl)

Geldproblemen Governator

2009-07-13T12:15:00.001+02:00

“My whole life I always fought for things that were about me; my body, my muscles, my career, my make-up, my hair…, you know, how much money I make… But now, this is about something much bigger than me: California. I’m just passing through. I’m one of the guys that passes through here. And this is what makes it terrific and rewarding to fight for this, because it’s the right thing to do.” (Arnold Schwarzenegger, gouverneur van Californië)

Mooi en dapper gesproken, mister governator. Maar hoe betaalt Californië sinds afgelopen vrijdag de rekeningen? En het inkomen van onderwijzers, brandweerlieden en uitkeringstrekkers? Californië herbergt 12 procent van de Amerikaanse bevolking, maar 30 procent van de mensen met een uitkering. Op 1 juli jl. verstreek de begrotingsdeadline zonder dat er een akkoord was bekrachtigd in het staatsparlement. De laatst bekende stand van het begrotingstekort van de staat bedraagt 26,3 miljard dollar (18,8 miljard euro), waarmee maar liefst een kwart van de begroting niet gedekt is. Als Californië een onafhankelijke natie was zou het de achtste economie van de wereld zijn.

‘We hebben teveel beloofd’, sprak gouverneur Schwarzenegger op 1 juli. Waarna zijn boekhouders ertoe over gingen om, eh, beloftes te ondertekenen, schuldbekentenissen, of op zijn Amerikaans: IOU’s. Op dit moment is er voor zo’n 50 miljoen dollar aan IOU’s door de staat Californië uitgegeven. Als een begrotingsakkoord uitblijft, zal dit bedrag eind augustus uitgroeien naar 4,8 miljard dollar.

Oké, IOU’s. Maar dit is niet het hele verhaal. Sinds afgelopen vrijdag weigeren enkele grote Amerikaanse banken om deze schuldbekentenissen te accepteren in ruil voor cash. Nu zijn de rapen helemaal gaar. Het is niet te verwachten dat supermarkten cash willen geven voor IOU’s Californië. Ook de maffia laat deze beker aan zich voorbij gaan, jammer van die hoge woekerrentes. De SEC heeft bepaald dat de IOU’s alleen nog mogen worden verhandeld door instellingen met een vergunning.

Wat nu? De federale overheid van Amerika heeft al laten weten dat Californië niet hoeft aan te kloppen. Obama ziet ze al aankomen. Het land heeft nog 49 andere staten. Het is bekend dat North Carolina, Indiana, Arizona, Pennsylvania en Illinois, eh, acute begrotingsproblemen hebben.

De oplossing zal uit Californië zelf moeten komen. Belastingverhoging? Bezuinigingen? Ontslagen? Een combinatie van alles? Wat er ook uit gaat komen, Democraten en Republikeinen zullen een compromis moeten sluiten. Dit is iets wat ze helemaal niet gewend zijn in het land van ‘winner takes all’. Opmerkelijk is dat president Obama al sinds zijn aantreden pleit voor meer samenwerking tussen Democraten en Republikeinen. Tot nu toe is dit afgedaan als ‘onrealistisch’. Maar de realiteit in Californië zal wellicht iets anders dicteren. We wachten af wat er verder gaat gebeuren in deze staat die vaak de trendsetter is in Amerika.

(Deze post is ook gepubliceerd als Quote du Jour op Sargasso.nl)

Is Michael Jackson de laatste met zoveel fans?

2009-07-07T23:55:00.002+02:00

‘Ingetogen’ noemden ze het bij het NOS-journaal en NRC. Alsof ze teleurgesteld waren dat er geen spetterend popconcert was gekomen. Het is maar wat je verwachtte van de afscheidsdienst van Michael Jackson. Ik ben blij dat het geen circus is geworden in een voetbalstadion. In plaats daarvan zagen we een soort combinatie van een zwarte kerkdienst en een Ierse wake, waarbij mensen herinneringen ophalen aan de overledene. Zo was het toch een beetje rock ‘n roll – is rock ’n roll niet ontstaan uit de fusie van zwarte en Ierse volksmuziek in Amerika? Zo was het veel beter. Op het drukste moment keken vast meer dan een miljard mensen – naar iets intiems.

Tegelijkertijd blijf ik verbaasd dat dit onderwerp maar zo de aandacht blijft trekken. Oké, het is zomer, elk jaar weer een slappe tijd. Hebben ze bijvoorbeeld de Tour de France niet ooit uitgevonden om maar krantjes te blijven verkopen in de zomer? Jazeker, de Tourorganisatie is begonnen bij een krant. Maar je kunt niet zeggen dat er nu niet van alles gebeurt in de wereld. Zo is Obama nu in Rusland, en hij heeft met de Russen afgesproken om het aantal raketten drastisch terug te brengen. In de jaren dat Michael Jacksons Thriller uitkwam waren we van zo’n deal met de Russen nog steil achterover geslagen. Nu is zo’n rakettendeal belangrijk nieuws, maar niet indrukwekkend.

Nee, bij het verscheiden van Michael Jackson zijn er nog allerlei andere zaken aan de hand. Het is alsof de mensen voelen dat we nooit meer zo’n superster krijgen, die over de hele wereld zo beroemd is. Dat ligt niet aan de aan- of afwezigheid van talent. Nee, de wereld is veranderd. Er worden geen 100 miljoen exemplaren meer van een album verkocht. Nu kopen mensen steeds één liedje over het internet, of downloaden ze het ‘gratis’. Dat is niet het soort vraag waarmee je supersterren kweekt. Aan de aanbodzijde kan iedereen met een pc een opnamestudiootje maken. Ook hier alles gefragmenteerder. Het is een andere wereld geworden. Alleen al door deze omstandigheden lijkt het onwaarschijnlijk dat mensen ooit nog zo massaal achter een superster aan zullen lopen.

Nadat Michael Jackson begraven is gaan we allemaal weer ons weegs. Met Michaels muziek hebben we even samen op de dansvloer gestaan. En dan verdwijnt ieder weer achter zijn eigen internetcomputer. Ja, dat is overal steeds meer dé plek – achter de internetcomputer. Dat is ook veranderd. Als je langs woonhuizen loopt kun je dit gewoon zien. Thuis zijn is steeds minder samen iets doen. Thuis zijn is steeds meer in je eentje achter je eigen internetcomputer zitten. Misschien speelt dat wel bij al het gedoe rondom Michael Jackson. Is er geen game à la SIMS waarin je zelf superster kunt worden?

McNamara architect Vietnamoorlog overleden

2009-07-06T23:56:00.002+02:00

Robert McNamara is dood. Toch wel geschokt staar ik naar het bericht. Hij was al 93, maar alleen al zijn doodsbericht brengt herinneringen terug. Zeven cruciale jaren in de jaren zestig was McNamara minister van Defensie van de Verenigde Staten. Zijn naam is verbonden aan de Cubaanse rakettencrisis toen er bijna een atoomoorlog met de Sovjet-Unie kwam; aan de mislukte Varkensbaai-operatie toen de CIA Fidel Castro dacht uit te kunnen schakelen met een clubje Rambo-types; en vooral aan de oorlog in Vietnam.

De Vietnamoorlog. In mijn persoonlijke herinnering is het dé oorlog. Meer nog dan de Tweede Wereldoorlog. Waarom? Omdat het de eerste oorlog die ik bewust begon mee te beleven – via de media natuurlijk. Het was de tijd dat ik kranten begon te lezen. Het was de eerste oorlog die je via het televisiejournaal kon volgen. Het was de eerste oorlog waarin Amerika jarenlang de fout in ging.

In ons gezin werd er altijd over politiek gepraat aan de eettafel. Niet of nauwelijks over de binnenlandse politiek van Nederland. Nee, in de eerste plaats ging het over Nederlands laatste kolonie Nieuw-Guinea – ons land van herkomst, Indonesië, Luns, Soekarno, de hele zooi. En in de tweede plaats ging het altijd over Amerika. Mijn vader was boos op de Kennedy’s, want die hadden Nieuw-Guinea verraden en in de uitverkoop gedaan naar de Indonesiërs. Maar toch hadden hij, mijn moeder en ik een verschillende mening betreffende Vietnam. Mijn ouders stonden aan de kant van Amerika in de Vietnamoorlog. Ik was tegen Amerika. Zo was dat gewoon.

Waarom dat zo was? Tsja, alle ouders stonden aan de kant van Amerika. En alle kinderen waren tegen Amerika. Overal leek tegelijkertijd een generatieconflict uit te barsten. Voor het feit dat mijn vader tegen de Kennedy’s was maar tegelijkertijd voor Amerika in de Vietnamoorlog lijkt het woord generatieconflict me steeds minder afdoende. Maar het was nu eenmaal zo, en niemand stond daar bij stil. Misschien ben ik achteraf wel de krant gaan lezen om argumenten te vinden om tegen mijn vader in te gaan. Niet dat hij ooit toegaf.

Nu lees ik dat McNamara al in 1966 of zelfs 1965 begon te geloven dat de oorlog niet te winnen was. En hij schijnt dit al enkele jaren geleden opgeschreven te hebben in een boek, wat toen aan mijn aandacht ontsnapt is. Maar McNamara? De ‘best and the brightest’ van de ‘best and the brightest’? Die hele slimme man, met die enorme werkkracht, die het beste met de wereld voor had, die ultieme technocraat? McNamara had kennelijk niet het lef en de overtuigingskracht om tegen president Johnson in te gaan. In de Vietnamoorlog zijn er aan Amerikaanse zijde uiteindelijk 58.000 man gesneuveld – dus even wat meer dan huidige 5.000 in Irak –, waarvan verreweg de meesten na 1966.

Uit loyaliteit heeft McNamara zich nooit openlijk uitgesproken tegen Johnson. Ook toen hij in 1968 werd weggepromoveerd naar de Wereldbank – ‘ik weet nog steeds niet of ik nu ontslag nam of ontslagen werd’ – heeft hij zich nooit openlijk tegen Johnson uitgesproken. Misplaatste loyaliteit. Als hij zijn best had gedaan – en het had toen echt wat betekend als McNamara openlijk van mening was veranderd – had hij kunnen helpen voorkomen dat er nog meer doden zouden vallen. Over de McNamara op latere leeftijd schrijft de New York Times: ‘He could be seen in the streets of Washington — stooped, his shirttail flapping in the wind — walking to and from his office a few blocks from the White House, wearing frayed running shoes and a thousand-yard stare.’

Tsja. Diverse mensen vragen zich af waarom McNamara niet eerder stelling heeft genomen tegen de Vietnamoorlog. Ik heb het gevoel dat ik het wel weet: hij had zelf een zoon die al tijdens de Vietnamoorlog tegen was. Vader McNamara gaf zijn ongelijk gewoon niet toe. Nooit.

Eurlings zegt ja en nee tegen kilometerheffing

2009-06-18T23:56:00.002+02:00

Die kilometerheffing komt er natuurlijk niet. Maar de weg naar zo’n resultaat is niet eenvoudig. Zoiets krijg je niet zomaar voor elkaar. Zeker niet als je als minister in de begindagen van dit kabinet hebt geroepen dat je ‘een belangrijke onomkeerbare stap’ zult zetten om automobilisten te laten betalen voor hun mobiliteit, oftewel dat je een kilometerheffing zult invoeren. Het komt neer op de hogere politieke kunst om op het juiste moment ‘ja’ en op een ander juist moment ‘nee’ te zeggen.

Voor de argeloze toeschouwer kan het lijken dat deze twee woorden tegengestelde en elkaar uitsluitende betekenissen hebben. Maar hij begrijpt dan niets van de Nederlandse politiek in het algemeen en het CDA in het bijzonder. Waar het om gaat is dat je elk woord op een geëigend tijdstip kunt uitspreken met dwingende argumenten, liefst van een hogere orde. Als christenpoliticus kun je per slot van rekening af en toe de allerhoogste joker inzetten, die andere partijen eenvoudig niet tot hun beschikking hebben. Maar je kunt het ook wat laagbijdegrondser houden, bijvoorbeeld door je te beroepen op overmacht of de eis van belangrijke andere deelnemers, waar de politiek eenvoudig niet omheen kan.

Minister Camiel Eurlings is al maanden bezig met zijn eigen laveerwerk om op het juiste moment het voorstel af te laten schieten dat zo goed is – milieuwinst, doorstroming, betalen naar gebruik – dat het bijna iets heldhaftigs krijgt, maar tegelijkertijd voor een meerderheid van de bevolking de status van een zondebok heeft, waarbij Eurlings er vooral gespitst is om zijn handen in onschuld te kunnen wassen. In zijn heilige boek heeft hij als kleine jongen het grote voorbeeldverhaal goed bestudeerd, zodat hij weet dat de kruisiging van de held/zondebok er toch van zal komen. Voor de steeds grotere groep bijbel-analfabeten: zoek onder Pontius Pilatus.

Dus waarom zei de minister tegen de Tweede Kamer (de volksvertegenwoordiging…) dat hij zijn wetsvoorstel pas indient als hij draagvlak heeft bij een klankbordgroep van maatschappelijke organisaties? Niet omdat hij zo graag draagvlak wil hebben. Door deze woorden tegen de volksvertegenwoordiging te zeggen liet hij zich in de kaart kijken: hij hoopt juist geen draagvlak te krijgen. Wat hij nu allemaal doet, doet hij met bijbedoelingen.

Door dat draagvlak te zoeken bij die klankbordgroep moet hen eerst een wetsvoorstel compleet met tarieven voorgelegd worden. Maar dat voorstel kan pas als de Raad van State erover geadviseerd heeft. Wat pas kan als de Raad een adviesaanvraag van de minister binnen heeft. En die aanvraag houdt de minister lekker zelf in zijn zak totdat het te laat is om nog voor de zomer een advies te krijgen.

Maar dan kan de Kamer dat voorstel ook niet voor de zomer zien, zodat de politieke concurrenten van het CDA niet de hele zomer de tijd hebben om naar zwakheden te zoeken om met hun aanvallen goede sier bij de kiezer te maken. Van Camiel Eurlings mag iedereen de kilometerheffing afschieten, behalve zijn concurrenten in de Kamer, want dat kan Kamerzetels kosten. Opvallend was dat de PvdA als enige partij met de minister meeging.

Ergens begin augustus of zo buigt de klankbordgroep zich over het voorstel inclusief tarieven. Op dat moment breekt de pleuris uit: ‘Dit voorstel is onaanvaardbaar.’ Vervolgens kan Eurlings de Kamer met uitgestreken gezicht vertellen dat het wetsvoorstel in deze vorm niet kan doorgaan vanwege gebrek aan maatschappelijk draagvlak (‘nee’). Hij heeft zich dan sterk gemaakt voor kilometerheffing (‘ja’). Zijn politieke concurrenten in de Kamer – PVV, VVD, SP – hebben dan geen gelegenheid gehad om te scoren bij de kiezer omdat hen al het gras voor de voeten is weggemaaid door die organisaties buiten de Kamer. De minister wast zijn handen vervolgens in onschuld (zie bijbel).

The Hangover de grappigste film van 2009?

2009-06-15T23:10:00.003+02:00

Je wordt wakker in een hele dure hotelsuite in Las Vegas met een los rondlopende kip, een krijsende baby in een kast, een tijger in de badkamer, een verdwenen tand, en een diamanten piercing bij je navel waarvan je geen idee hebt hoe hij er gekomen is. Welkom in The Hangover. Erger nog, je hebt geen idee wat er de vorige twaalf uur gebeurd is. Een antwoord vinden op de vraag wat er in jezusnaam gebeurd is, is wat het hele verhaal aan de gang houdt. Deze simpele maar uiterst effectieve trigger krijgt zo een speelfilm aan de praat die dit jaar moeilijk te overtreffen zal zijn in humor. Ook al komt binnenkort Borats opvolger Brüno eraan.

Eigenlijk is het verbazingwekkend dat The Hangover zo’n grappige film is geworden. Het uitgangspunt van de film is zacht gezegd nogal banaal: een groepje mannen beleeft een vrijgezellenavond in Las Vegas. Burgerlijker kan je het niet krijgen in Amerika. De personages zijn ook nog eens van het soort dat op zich niet erg verrassend is. Ga maar na: een bink die van feesten houdt; een klagerige nerd die onder de plak zit bij zijn vrouw; en een bebaarde kindman die ze niet allemaal op een rijtje heeft. Met uitzondering van de kindman zet niemand een briljante komische acteerprestatie neer.

De kindman (Zach Galifianakis) vormt een soort kruising tussen de dikke Blues Brother John Belushi en de autistische Rain Man. Hij maakt dat je meegaat in gedachtegangen die nergens op slaan. Hij slaagt er op de een of andere manier in om mensen aan het lachen te krijgen met teksten als: ‘Is dit het echte Caesar’s Palace? Woont Caesar hier dan?’ Hier zou een ander niet mee wegkomen. En hij gaat rijdend op de snelweg naar Vegas rechtop staan in de cabrio met de kreet: ‘Road Trip!’ Toevallig niet toevallig is zijn kreet de titel van een vorige film van regisseur Todd Phillips. Het zou me niet verbazen als The Hangover de doorbraak wordt van Zach Galifianakis.

Maar de echte kracht van The Hangover zit er in dat hij zo goed geschreven is. De simpele maar glasheldere structuur maakt dat een kijker voortdurend twee dingen wil weten: hoe is dit zo gekomen? Plus: en toen? Zo zie je dat ook in een comedy verhaalstructuur belangrijk kan zijn en niet alleen de grappen er toe doen. Maar op detailniveau zit de film natuurlijk wel degelijk vol met goed geschreven oneliners. Het wonderlijke is dat noch regisseur Phillips noch scenarioschrijvers Jon Lucas en Scott Moore in vorig werk blijk gaven van veel talent op dit vlak.

Aan het eind zijn de raadsels van de baby, de tijger, de tand en de piercing opgelost. En die los rondlopende kip in een hotelsuite van 4200 dollar doet er eer aan dat er iets te raden moet blijven.

(sinds donderdag in 55 bioscopen)

Barcelona: winst voor aanvallend voetbal

2009-05-27T23:56:00.003+02:00

Tegen de verwachtingen in heeft FC Barcelona de Champions League gewonnen. De ploeg die het aanvallende voetbal propageert heeft gezegevierd. Dit is het beste resultaat voor de voetbalsport, voor the beautiful game. Of zoals de Brazilianen zeggen: ‘Joga bonito – speel het mooi.’

Maar wat zat ik ‘m te knijpen in die eerste tien minuten. Manchester United was het veld opgekomen om te winnen – ze straalden het helemaal uit – en in de eerste minuten van de wedstrijd leek iedereen daar ook in te geloven. Barcelona leek zelfs een beetje geïntimideerd. Op een gegeven moment zag je een statistiekje dat Manchester al vijf schoten op het doel had gelost en Barcelona nul. Maar toen kwam de eerste normale aanval van Barcelona. Eto’o, die koele kikker, kreeg de bal op rechts, hij ging binnendoor langs z’n man en schoot meteen in de korte hoek. Keeper Van der Sar was net te laat met zijn reactie. 1-0, en meteen was het een andere wedstrijd.

Barcelona zette bij vlagen prachtige combinaties neer. Maar Manchester werkte niet mee om er een mooie wedstrijd van te maken. Je kon gewoon zien dat ze er helemaal niet tegen konden dat het slecht met ze ging. Ze waren met een winnaarsgevoel het veld opgekomen en toonden zich steeds slechtere verliezers. Het beste zag je dat aan Christiano Ronaldo, die zelf vond dat hij de ster van de avond had moeten worden. Hij begon steeds gemenere overtredingen te maken. Ronaldo had het geluk dat de scheidsrechter nogal van hem onder de indruk was en hem niet eerder een gele kaart gaf.

Aan het begin van de tweede helft domineerde Barcelona weer maar verzuimde het te scoren. Daarna liet het Manchester United weer terugkomen. En net toen ik dacht dat de Engelsen wel met een tegengoal zouden komen kwam Barcelona met een bekeken aanval. Xavi liep vrij met de bal, rechts op de helft van de Manchester. Je zou verwachten dat hij zo’n typische combinatie met korte tikjes zou gaan beginnen. Maar nee, hij gaf een hoge bal naar de kleine Messi die een paar meter achter zijn verdediger mocht staan; wie verwachtte nou dat die kleine man dan zou gaan koppen. Xavi en Messi trokken zich niets van de verwachtingen aan en Messi kopte de puntgave voorzet met een mooie, bekeken boog in de hoek waar Van der Sar niet bij kon. 2-0, wedstrijd gespeeld.

Even nog was het idee dat Man United terug zou komen omdat ze zoiets in het verleden ook al eens hadden gedaan. Maar de ploeg begon er steeds machtelozer en gemener uit te zien. Zo had Paul Scholes een rode kaart moeten krijgen voor een tackle waarmee hij nog net geen benen brak. Hij kwam er genadig van af. De grootste fouten bij de Engelsen werden toch door coach Alex Ferguson gemaakt. Hij begon steeds meer aanvallers in te zetten en daar middenvelders voor op te offeren. Terwijl Barcelona al een beter middenveld had.

Thierry Henry miste in het begin van de tweede helft helaas zijn kans om te scoren voor Barcelona. Met nog zo'n twintig minuten te gaan werd hij gewisseld. Maar toch was hij de man die de goede keuzes gemaakt gehad – over een periode van een paar jaar gezien. Hier had hij zijn mooie carrière bij dat andere aanvallende team, Arsenal, voor opgegeven. Op een gegeven moment moet hij tot het inzicht zijn gekomen dat hij onder coach Arsène Wenger nooit een grote internationale prijs zou winnen. Hij trok toen zijn conclusies en ging op een aanbod van Barcelona in – zijn enige andere kans om met een aanvallend team nog een grote prijs te winnen. En deze avond heeft zijn gelijk bewezen. Daarmee werd hij voor mij de grote winnaar van de avond, ook al maakte hij geen doelpunt en werd hij gewisseld. Zo vaak gebeurt het niet dat je een finale wint.

Mark Rutte helpt de vrijheid te laat met te weinig

2009-05-26T23:56:00.009+02:00

De VVD wil het recht op vrije meningsuiting verruimen, en deze verruiming wettelijk vastleggen. Hmm, ik ben aangenaam verrast, maar jammer genoeg toch ook weer niet. Kamerlid Atzo Nicolaï heb ik er al vaker over horen spreken. Wat hij hierover zei was, en is, mij sympathiek. Maar dat leek grotendeels een soort individuele hobby, waar binnen de liberale fractie met sympathie, en niet meer dan dat, naar gekeken werd. Nu echter lijkt er een initiatief van zijn fractie te komen tot wetswijziging. Ik begrijp dat ze van het najaar met de officiële voorstellen willen komen, na eerst meer draagvlak gecreëerd te hebben.

Tsja. Waarom zijn ze hier nu pas mee gekomen? Nou lijkt het er toch wel erg sterk op dat ze hier uit taktische overwegingen mee komen, om Geert Wilders de wind uit de zeilen te nemen. Nu Wilders definitief vervolgd gaat worden wegens haatzaaien en groepsbelediging. Alle tekenen wijzen er op dat rondom deze vervolging een golf van sympathie voor Wilders zal ontstaan. Concreet: veertig à vijftig kamerzetels in de peilingen?

Dat Nicolaï het oprecht meent geloof ik helemaal. Hij zegt het al heel lang, en hij was bijvoorbeeld ook lid van het Rushdie Comité. Maar dat Mark Rutte er nu opeens het gewicht van fractie en partij achter wil gooien ziet er toch uit als een taktisch zwaktebod. Zo jammer. Want even afgezien van alle politieke spelletjes is er in geen jaren een VVD-voorstel geweest waar ik zo over te spreken ben.

Het belangrijkste is naar mijn gevoel toch het feit dat internet allerlei zaken veranderd heeft in de wereld en, jawel, ook in Nederland. Het dagelijkse azijnpissen is een volkssport geworden. In allerlei lezerscommentaren op het web zie je een soort meningenporno waarbij mensen allerlei opinietjes spuien in de veronderstelling dat ze via een flauw pseudoniem anoniem zijn. Het is allemaal een beetje omgeven met een aureool van de verboden vrucht – spannend!

Welnu, geef het allemaal maar vrij. Mein Kampf, haatzaaiende imams, groepsbelediging; toe maar. Net zoals het bij het opheffen van het verbod op porno ooit het geval was, haal je de angel eruit door het vrij te geven. Als er maar niet aangezet wordt tot geweld. Was de VVD hier eerder mee gekomen dan was ik zeer onder de indruk geweest. Nu heb ik toch vooral het gevoel dat Mark Rutte de voor een liberaal leider benodigde eigenschappen niet in huis heeft.

Ben Stiller stuntelt weer door museumnacht

2009-05-22T22:27:00.004+02:00

Ben Stiller is misschien wel het meeste de filmster die de tijdgeest weergeeft. Net zoals een heleboel Hollywoodsterren uit het verleden speelt hij altijd hetzelfde basispersonage. Vroeger was het meestal zo dat het publiek slechts waardering koesterde voor de ster als hij steeds hetzelfde soort rol speelde. Zo is Sylvester Stallone alleen maar succesvol geweest met Rocky-achtige kerels die zich terugvochten vanuit een underdogrol.

Stiller speelt altijd die doorsneevent die kleiner, saaier en vreugdelozer is dan de bijrollen in de film, maar om wie je wel moet lachen, bijvoorbeeld als zijn eigen sperma vlak voor een date per ongeluk in zijn haar belandt. In een tijd waarin gewone mensen bekend worden op televisie via allerlei variaties op Idols, en die reality-eersteling Big Brother, is het niet raar dat Ben Stiller zo’n grote ster is geworden. Waarschijnlijk heeft alleen Will Smith meer omzet gegenereerd voor Hollywood.

In Night at the Museum 2 dreigen Stillers oude vrienden uit deel 1, als poppen, te worden vervangen door hologrammen. Ze worden afgedankt naar de National Archives, van het Museum of Natural History in New York naar het Smithsonian in Washington. En per ongeluk belandt het magische Egyptische tablet uit het eerste deel daar nu ook. Met negentien verschillende locaties, tien onderzoekslaboratoria, een dierentuin en meer dan honderdzesendertig miljoen items moet het Smithsonian in Washington ’t grootste museum ter wereld zijn. Maar aangezien de naam onbekend is in Europa werd ‘Battle of the Smithsonian’ nuchter en zakelijk veranderd in ‘2’.

En natuurlijk is het allemaal weer een alibi om dolle situaties mee te maken met tot leven gekomen items. Wat dat betreft worden we niet teleurgesteld. Er komen weer een paar prachtige personages voorbij. Zo wil de Egyptische faraozoon Kah Mun Rah (Hank Azaria) met een stel bad guys als Napoleon, Iwan de Verschrikkelijke en Al Capone de wereld veroveren. Om de een of andere totaal niet historisch verantwoorde reden spreekt Kah Mun Rah als een slissende Engelse lord.

Wie weet komt het doordat Azaria nog andere stemmen doet, zoals die van De Denker van beeldhouwer Rodin – ‘I am thinking, I am thinking, I am thinking’. Azaria beleeft natuurlijk enkele grappige vijandelijkheden met museumwacht Stiller. Af en toe hoor je vondsten waar alleen twee komisch begaafde acteurs in een improvisatie op gekomen kunnen zijn. Hollywood weet inmiddels dat je alleen kans op echt humoristische scènes maakt als je de acteurs laat improviseren op de set, hoe duur de productie ook is. Met Stiller en Azaria hadden ze in elk geval een aan elkaar gewaagd duo in huis dat elkaar al langer kende.

Amy Adams zet vliegenierster Amelia Earhart neer met een bekakt Amerikaans Oostkustaccent van voor de oorlog. In haar spel grijpt ze terug op Hollywoods gouden tijdperk waarin in hoog tempo screwball comedies werden gemaakt, met heren en dames die elkaar met goed geschreven dialogen voortdurend in de maling stonden te nemen. En als stopuitroepje gilt Earhart: ‘Great Gatsby! Great Gatsby!’ Helaas blijft Stiller nog steeds wat vreugdeloos bij het zien van haar welgevormde achterwerk.

Blijft nog de vraag of de film nu speels de draak steekt met historische figuren of gewoon gekke bekken staat te trekken om een paar centen te verdienen. Ik moet zeggen dat ik echt heb gelachen bij deze film die ondanks dat het verrassingselement verdwenen is vol zit met grappige en verbazende vondsten. Qua investeringen staan er 150 miljoen dollar aan productiekosten en ik schat zo’n 75 miljoen dollar aan marketing- en verkoopkosten op het spel. Als ze wereldwijd net zoveel als de eersteling omzetten, 575 miljoen dollar, gaat Hollywood net zo’n bedrag als de eigen kosten als resultaat boeken, wat het dan weer wegwerkt via het beruchte Hollywood-boekhouden. Maar hier geldt: áls. Wat je in elk geval als een positief resultaat van de eersteling kunt zien was dat daarna het museumbezoek steeg.

(sinds donderdag in 101 bioscopen)

Zie de nieuwe zondebok: een dik mens

2009-05-20T23:51:00.003+02:00

Nu lees ik weer dat dikke mensen vreselijk worden aangestaard als ze eten in het openbaar. En dat ze zich daarvoor schamen, de helft dan. Een kwart eet daarom stiekem. Stiekem eten! Is daar de Tweede Wereldoorlog voor gewonnen? Ik zie Tom Hanks nog sterven in Saving Private Ryan. Hij kijkt Matt Damon aan en zegt: ‘Earn it.’ En Matt Damon neemt zich met een brok in de keel voor om de rest van zijn leven die vrijheid waard te zijn. Betraande ogen in de zaal, even voelen we weer hoe bevoorrecht we zijn. Buiten de bioscoop haal ik nog eens diep adem – een vrij land! En dan blijken dus allerlei mensen niet in het openbaar te durven eten.

Aanleiding voor al dit fraais is een enquête die de site valtaf.nl onder haar bezoekers heeft gehouden. Tweederde van de invullers gaf aan weleens last te hebben van mensen die naar hen staren als ze in het openbaar eten, waarop dus de helft met schaamte zegt te reageren en een kwart voortaan maar stiekem eet. Ik was meteen heftig geïnteresseerd in de nieuwsberichten hierover omdat ik heel vaak eet op openbare plekken die geen restaurant zijn. In de trein bijvoorbeeld of in de krantenzaal van een bibliotheek. Mijn ervaring (BMI circa 28) is dat mensen dan inderdaad even naar je kijken en dan zelf zin krijgen. Een keer maakte ik iets mee wat op een afkeurende blik leek. Ik at een grote zak chips in de trein en een jongen keek me toen aan met een blik van: dat moet je zelf maar weten. En ik dacht toen bij mezelf: hoe raken al die zakken chips in de supermarkt dan verkocht, iemand moet die dingen toch eten? Maar dit blijkt dus een tafereel van kinderlijke onschuld te zijn geweest.

In werkelijkheid vindt er een ware kijkterreur plaats, gelardeerd met de nodige hatelijke opmerkingen. Het enige wat er voor nodig is is een BMI van dik boven de 30 – obesitas. Kennelijk hebben we om de zoveel jaar nieuwe zondebokken nodig. De rokers staan nu schuldbewust voor kantooringangen te paffen. Die zijn geen zondebokken meer, rokers zijn voortaan zielig. Nu zijn de jaren aangebroken dat dikke mensen vogelvrij zijn.

Als je dik bent kun je geen goed mens zijn. Je hebt jezelf nooit in de hand kunnen houden. Jarenlang. Je verdient het niet om gebruik te maken van al de mooie voorzieningen in dit land. Hormonaal? Laat me niet lachen. Je bent gewoon vies en lelijk. Problematische relatie met voedsel? Ja, die krijg ik dus door jou. Als ik jou zie zitten in de McDonald’s kan ik er niet eens meer binnen lopen. En dan loop ik het risico te verhongeren. En wat ik het ergste vind is dat je dan ook nog eens kleren koopt van twee maten te klein, en daar moet ik dan ook weer naar kijken. Maar, oké, toegegeven, toch ben ik blij dat je d’r bent. Want door jouw ellende voel ik me de rest van de dag weer een stuk beter. Amen.

Ontslagcijfers tonen dood van de kaasschaaf

2009-05-19T23:57:00.006+02:00

Deze woensdag komt het CBS weer met de cijfers over werkloosheid en consumentenvertrouwen. Ik ken de cijfers nu nog niet; ze kunnen een beetje slecht zijn of behoorlijk slecht. Waarschijnlijk zijn er nog geen hele grote klappen gevallen in de werkloosheid. Maar dat betekent niet dat er geen verontrustende ontwikkelingen zijn.

Zo vielen me vandaag wel erg veel nieuwsberichten met ontslagen op. Nadere bestudering leerde me dat er overal iets opmerkelijks met de cijfers aan de hand is: percentages kunnen tegenwoordig snel en fors omhoog schieten. Bij ABN Amro verdwijnen 5500 à 6500 van de bestaande 30.000 banen, oftewel zo’n 20 procent. Nieuwe topman Gerrit Zalm sluit gedwongen ontslagen niet uit. Bij het Europese hoofdkantoor van Nike in Hilversum verdwijnen zo’n 14 procent van de banen. Bij het Algemeen Dagblad gaan ze zo’n 30 procent van de redactiebanen te schrappen.

Staatssecretaris Albayrak is van plan zo’n 14 procent van de gevangeniscellen te sluiten. Daarna denkt ze te kunnen werken met een buffer van een kleine 14 procent. Omgerekend betekent dit dat er op dit moment een overcapaciteit van 26 procent is. Ze denkt 1200 arbeidsplaatsen te kunnen schrappen zonder gedwongen ontslagen. Maar mensen moeten dan wel bereidheid tot mobiliteit tonen – verhuizen dus. Als je niet naar de absolute aantallen kijkt maar naar de percentages dan zie je dat de managers van dit moment niet meer naar kleine percentages grijpen.

Het zit allemaal tussen de 14 en 30 procent. Met andere woorden: het Nederland van de kaasschaaf bestaat niet meer.

Maar het zijn niet alleen managers die nu snel en met behoorlijke percentages reageren. Als je de percentages van sollicitanten bij de krijgsmacht van de eerste vier maanden van verleden jaar en dit jaar naast elkaar legt zie je een stijging van 32 procent. Tegelijkertijd gingen er juist veel minder militairen weg: een daling van 31 procent. Dit zijn voor het grootste deel geen mensen die hogere studies hebben gevolgd. Toch reageren ze blijkbaar met z’n allen heel snel op belangrijke trends in de maatschappij. Wel zijn het allemaal mensen die internet gebruiken. Het moet wel met internet te maken hebben.

Een wat ongerijmde vergelijking: in het pretelevisietijdperk kostte het cabaretier Wim Kan zo’n vijftien jaar om landelijke bekendheid te vergaren. In het televisietijdperk verspreidde informatie zich veel sneller, maar het bleef vaak bij oppervlakkige informatie. Maar tegenwoordig reageren grote groepen mensen met gemak op vaak nogal uitgebreide informatie. Vraag maar aan huisartsen waar hun patiënten allemaal mee aankomen. En zo maakt internet dat mensen in deze crisistijd massaal bliksemsnel reageren. Niet alleen beslissers, iedereen doet het.

Maar dit heeft consequenties. In de Nederlandse industrie is de productie met 14 procent gedaald, terwijl de loonkosten blijven stijgen. Dit betekent dat de arbeidsproductiviteit keldert en de kostprijs omhoog schiet. In Amerika is het heel anders. Daar zijn ze sneller met ontslaan en zorgen ze er wel voor dat de loonkosten harder dalen dan de productie, zodat ze zich daarmee niet uit de markt zullen prijzen. Een Nederlandse werkgever weet dat ontslaan altijd een heel gedoe is. En als de crisis voorbij is wordt het weer een heel gedoe om aan mensen te komen. Hij ziet het dus eerst een tijdje aan.

Normaal gesproken is het Nederlandse model stabieler. Maar nu blijkt de crisis voort te duren. En er is dus nog iets in de cijfers te zien: dat percentages tegenwoordig als in een flits omhoog kunnen schieten. Het kan nu heel snel blijken dat het gesloten sociale akkoord gewoon te mager is. Het Nederland waarin Wim Kan vijftien jaar nodig had om beroemd te worden bestaat al lang niet meer. Maar het Nederland van de kaasschaaf (en daarmee de geleidelijkheid) is dus ook al wijlen. Ik vraag me af of ze dat wel doorhebben in Den Haag.

Een Noors sprookje en drie oudere nichten

2009-05-18T22:25:00.002+02:00

En toen las ik dat Noorwegen het Eurovisie Songfestival gewonnen had. Al die maffiaverhalen over Oost-Europese landen die mekaar maar punten zaten te geven klopten dus helemaal niet. In elk geval deze keer niet. Ben ik toch wat liedjes op gaan zoeken op YouTube. Al jaren had ik niet meer gekeken, maar nu wilde ik het toch een keer met eigen ogen en oren controleren. Bovendien, hé, aan een paar liedjes op YouTube ben je geen hele avond kwijt. Want Noorwegen? Gewonnen?

Na winnaar Alexander Rybak met zijn Fairytale een paar keer bekeken en beluisterd te hebben ben ik toch een beetje verrast over het belangrijkste element in zijn liedje: ritme. Bekijk en beluister het maar eens, de basis van zijn liedje is heel duidelijk het hoemparitme. Jazeker, hoempa. Probeer maar eens hoempapa, hoempapa mee te zingen. Dat lukt vast wel, daar hoef je geen professioneel muzikant voor te zijn. En ik bedoel het niet denigrerend, het is gewoon een constatering. Hoempapa is het ritme van Europa.

Jaren geleden was ik eens in Rusland. Tien dagen lang was ik in Moskou en in wat geloof ik toen nog Leningrad heette. Een van de dingen die me het sterkste opvielen was hoe de Russen met muziek omgingen: intens, veel intenser dan de Nederlanders. De omschrijving die wat mij betreft het meeste in de buurt kwam was: soul. Ja, de Russen waren Europeanen met soul. Maar het rare was dat je nauwelijks door de zwarte Amerikaanse muziek beïnvloede ritmes hoorde.

De Russen waren ritmisch eigenlijk precies als de Duitsers, en als de Nederlanders, hoewel die het niet meer wilden weten. De Russen waren hoempa. Hoempa met soul – dat was Rusland voor mij. Daarna ben ik nooit meer in Rusland geweest, en wat voor politieke en economische veranderingen er ook gekomen mogen zijn, ik weet zeker dat ze daar nog steeds hoempa zijn. Heel Europa is deep down nog steeds hoempa.

Fairytale zat best slim in elkaar. Ritme was het belangrijkste. Maar zo’n vet drumstel hadden ze niet nodig: het publiek bijvoorbeeld, dat klapte zo wel mee. En het was goed gekozen van de Noren om zo’n opvallend drumstel, in beeld en geluid, weg te laten. Daarnaast zat er naar mijn smaak een element in het liedje dat al een tijdje deel uitmaakt van de tijdgeest. Het woord dat dit element het beste benadert is: fantasy. Ik hoef maar een paar namen te noemen: Cirque du Soleil, Lord of the Rings, de Efteling. In aankleding en choreografie zat net genoeg verwijzing naar fantasy, maar het lag er, net als bij het weglaten van het drumstel, niet te dik bovenop.

Dan die heerlijke viool, die voor veel Europese landen een verwijzing bevatte naar hun folklore. En het pak dat de zanger droeg leek ook een soort kruising tussen Noorse folklore en een moderne snit, maar op zo’n manier dat je niet het gevoel had dat de zanger er voor aap in liep. De titel Fairytale maakte tegelijkertijd een buiging naar fantasy en het onderwerp van het liedje: de liefde (is er een ander onderwerp mogelijk?) En toen zong de verliefde jongeman: ‘I´m in love with a fairytale, even though it hurts.’ Jawel, it hurts, daarna kon hij bij de meisjes (toch zeker tweederde van het televotende publiek) niet meer stuk. Hoempa, fantasy en folklore. Als je slim mixt en weglaat kun je daar ook als je uit Noorwegen komt een Eurovisie Songfestival mee winnen.

Maar dan die Nederlanders. Ik had het gevoel dat ik naar drie oudere nichten zat te kijken – neem het niet persoonlijk, Natasja Froger –, die twintig jaar te laat stonden te disco-en voor een betere wereld. En ik lees dat meteen na de uitschakeling de stemming in Nederland was van: bah, we doen nooit meer mee. Aggossie. Nou ja. Volgend jaar doet Nederland dus gewoon weer mee.

Paniek voorkomen door niets te doen aan crisis?

2009-05-15T23:51:00.006+02:00

Goed op koers. Dit was de kenschets van twee lefgozers die vandaag een persconferentie gaven over de prestaties van het kabinet en de toestand van de economie. Balkenende en Bos waren gezamenlijk opgedraafd, en gaven elkaar en zichzelf een verbaal schouderklopje, en probeerden de burger moed in te praten. Maar waarom vonden ze het überhaupt nodig om samen de jaarverslagen van het kabinet te komen presenteren? Is dat een traditie of zo?

Het leek allemaal meer met het slechte economische nieuws te maken te hebben. De krimp van de economie is nog veel slechter dan verwacht. Nog niet eens zo lang geleden sprak het Centraal Planbureau van 3,5 procent krimp en was dat reden om in allerijl het regeerakkoord om te gooien en vakbonden en werkgevers erbij te halen. Onder economen werd iets van 3 procent krimp in het eerste kwartaal verwacht. Maar nu bleek het nog veel slechtere nieuws dat er 4,5 procent krimp in het eerste kwartaal was, waarbij het kabinet notabene voor het hele jaar een nog grotere krimp van 4,8 procent verwacht. En toch was dit geen aanleiding om de zaken opnieuw te bezien.

Het leek er meer op dat ze hadden bedacht dat het nu wel een goed moment is om zich vooral samen te vertonen en iedereen eraan te herinneren hoe goed het kabinet het wel niet doet. Als je echt goed op koers ligt heb je zoiets niet eens nodig. Waarschijnlijk vonden ze dat het geen zin heeft om te vertellen dat het nog veel slechter gaat dan gedacht. Maar dat lijkt me toch een onderschatting van de burgers.

En het nieuws waar de rest van de wereld nog veel meer van geschrokken is is dat Duitsland een krimp sinds vorig jaar van 6,7 procent meemaakt, en sinds het vorige kwartaal van 3,8 procent. Het grootste en belangrijkste land van de eurozone, en Nederlands belangrijkste exportklant, doet het 't allerslechtste van alle eurolanden. Terwijl het Internationale Monetaire Fonds nog niet eens zo lang geleden 5,6 procent krimp voor Duitsland in gedachten had, en dat werd toen al heel erg gevonden. Dit kan niet anders dan betekenen dat exportland Nederland het volgende kwartaal nog verder achteruit zal boeren.

We hebben in Nederland nu al te maken met een exportrecessie en een investeringsrecessie (allebei met meer dan 10 procent ingezakt). De consument – in vrijwel elk huishouden wordt het slechte nieuws nu via internet gevolgd – kwam niet eens achter de exportrecessie aan, maar begon zo’n beetje gelijktijdig de hand op de knip te houden, wat tot een bestedingsrecessie leidt. Nou, dit kan je op je vingers natellen: Duitsland, alle export, de investeringen, de bestedingen, dan moet daar wel werkoosheid achteraan komen. Bedenk daarbij dat het CPB, toen het zei dat de economie met 3,5 procent zal krimpen, voor volgend jaar een werkloosheid van 8 à 9 procent verwachtte, wat een verdubbeling van het huidige percentage is.

Misschien is dit het moment dat de economische crisis pas echt begint in Europa. In Amerika en Engeland heeft de recessie al veel langer en veel harder toegslagen, vooral in de beleving van gewone mensen. Via de huizenprijzen en de werkloosheid. Je kan op je vingers natellen dat als Nederlanders in hun omgeving verhalen over werkloosheid horen ze nog meer de hand op de knip gaan houden.

Dit alles betekent dat een impuls voor de economie maar van één kant kan komen: de overheid, met stimuleringbeleid. Maar Balkenende en Bos zagen geen reden om de zaak nu te heroverwegen. Heel flink zeiden ze: ‘We moeten oppassen niet per twee weken te veranderen.’ Welnu heren, het volgende kwartaalbericht van het CBS komt over drie maanden, halverwege augustus, een paar weken voor Prinsjesdag, troonrede en miljoenennota. Wie weet bedoelden ze: we gaan het dan ín twee weken regelen.

Obama toont gehaaide kant bij martelfoto's

2009-05-14T23:57:00.005+02:00

President Obama begint er steeds gehaaider uit te zien. Zijn beslissing om publicatie van nog meer foto’s van martelingen en mishandelingen door Amerikaanse militairen tegen te gaan is nogal abrupt. In eerste instantie is het verbazingwekkend. Hij is Abu Ghraib toch niet vergeten? Dit lijkt in te gaan tegen mooie dingen waar hij geacht werd voor te zijn – dat de politiek in alle openheid verantwoording aflegt tegenover de burgers. Door als Amerikaanse regering foto’s met martelingen door Amerikaanse soldaten vrij te geven voor de eigen burgers, voor de hele wereld. Hebben jullie het wel gezien, wij hebben niets meer te verbergen?

Maar nu liggen de zaken kennelijk anders. Obama beroept zich op zijn generaals die hem zijn komen waarschuwen dat hij met de publicatie zijn eigen soldaten in Irak en Afghanistan in gevaar zou brengen. In de komende, in beide landen cruciale maanden zou het het een golf van weerzin tegen Amerikaanse soldaten oproepen. Dit kunnen ze absoluut niet gebruiken. Hier lijkt me wel wat in te zitten. De ACLU, de juridische burgerrechtenorganisatie die het iniatief nam tot vrijgeven van de foto’s, wijst dit van de hand. Het waren niet de foto’s, het waren de martelingen die er steeds weer voor zorgden dat er nieuwe terroristen bij kwamen. Obama wees er daarom nogmaals op dat hij martelingen absoluut van de hand wijst en de dienovereenkomstige instructies heeft afgegeven. En ik denk dat mensen in Irak en Afghanistan toch bozer worden van foto’s dan van het nieuws dat Obama foto’s achterhoudt.

Oké, dat is het buitenland waar Amerikaanse soldaten vechten. Hoe zit het in Amerika zelf? Volgens mij denkt geen Amerikaan – Obama zelf ook niet – dat de foto’s lange tijd geheim zullen blijven. Bij de gemiddelde Amerikaanse burger is het nieuws goed gevallen. ‘Zo steunt hij onze jongens, en over een tijdje zijn we daar toch weg.’ En de Republikeinse oppositie heeft hem voor deze beslissing geprezen. Maar dan wel als cowboys met kiespijn, want zo maait Obama ze helemaal het patriottische gras voor de voeten weg.

Wat er ook gebeurt, Obama heeft zichzelf hiermee op een ijzersterke positie in het midden van de politiek gepositioneerd. Ter rechterzijde heb je radioredenaar Rush Limbaugh en Dick Cheney die zich steeds met rabiate teksten tegen Obama afzetten. En ter linkerzijde de ACLU en mensenrechtenorganisaties. De gemiddelde Amerikaan zal zeggen: ‘Sounds about right.’

Het ACLU zal nu met zijn klacht op het Hooggerechtshof afstappen. Obama heeft natuurlijk al lang uitgerekend dat gezien de politieke voorkeuren het hof met 6-3 of 5-4 in zijn voordeel zal beslissen. En mocht het geval zich voordoen dat de hoogste rechters de ACLU gelijk geven op grond van de juridische merites van de zaak – dat zou wat zijn: Obama links gepasseerd door Supreme Court. Wel, dan heeft Obama aan de troepen en het volk laten zien waar hij staat, en wat hij ook moet doen, hij zal er waarschijnlijk niet minder populair van worden. Ondertussen staan de Republikeinen zich dan in een hoekje te verbijten.

Maar deugt het ook wat Obama aan het doen is? Naar mijn gevoel is dat nog niet duidelijk. Later zal blijken of hij zijn hand ergens in het eerste jaar begon te overspelen. Of de mensen zullen zich gniffelend herinneren dat hij soms met gehaaide manoeuvres het grotere goed dichterbij bracht voor de burgers.

Degelijke puzzeltocht in Angels & Demons

2009-05-13T23:48:00.003+02:00

De gouden regel voor het vertellen van verhalen in speelfilms en romans is dat je moet tonen en nooit moet uitleggen. Zo leeft de lezer / kijker maximaal mee. Schrijver Dan Brown lijkt daar steeds bewust van af te wijken. En zoals The Da Vinci Code en Angels & Demons (Het Bernini Mysterie) hebben laten zien, met groot succes. Hoofdpersoon professor Robert Langdon is een wandelende boekenkast, hij legt voortdurend van alles uit.

Evenwel, bij die uitleg gaat het er niet om dat iemand er ook maar iets van onthoudt, hoewel alle genoemde feiten natuurlijk gedegen worden gedocumenteerd. In werkelijkheid is het een verteltruc. Een verteltruc die enige allure aan de verhalen geeft en meestal een bijdrage levert aan het oplossen van de puzzel ter plaatse. Puzzel is ook een Dan Brown-woord. Met een simpel detectiveverhaal kan tegenwoordig niemand meer aankomen. Brown heeft zijn eigen niche in de markt: de basis is natuurlijk gewoon een detectiveverhaal met een aantrekkelijke man en een vrouw. Maar daar komt een drietrapsraket bovenop – puzzeltocht, toeristische rondleiding en als toegift een wetenschappelijke dressing. En met een beetje geluk wordt er ook nog iemand boos, bijvoorbeeld het complete Vaticaan.

Bij de verfilming van Angels & Demons – Het Bernini Mysterie lijkt filmregisseur Ron Howard de zaken wat serieuzer aangepakt te hebben. Misschien vond hij dat de verfilming van The Da Vinci Code ietwat ordinair had uitgepakt. Het beste wordt dit geïllustreerd door de haardracht van Tom Hanks. Zag het kapsel er eerst nogal flitsend uit voor een professor met al die nozemlengte in de nek, bij Angels & Demons is het kapsel korter en oogt het gedegen.

Bovendien heeft Howard het tempo net een tandje teruggedraaid. In The Da Vinci Code flitsten de puzzeltocht en toeristische rondleiding voorbij. In Angels & Demons krijgt de kijker korte momentjes de gelegenheid om even adem te halen of iets anders voor zichzelf te doen. Verder lijken de makers besloten te hebben om ook wat aardigs over de katholieke kerk te zeggen. Over Angels & Demons hoeft het Vaticaan zich in het geheel niet druk te maken.

Maar toch was het saai dat ik het gevoel kreeg naar twee hoofdpersonen te kijken die nooit aan seks deden. Ik kan me voorstellen dat vrouwelijke kijkers iets gaan zitten bedenken in de trant van: vind ik die Hanks nou wel of niet een aantrekkelijke vent? Te oordelen naar Hanks’ gezicht vindt hij zichzelf nogal onaantrekkelijk. Hoofdrolspeelster Ayelet Zurer deed haar best om een intelligente vrouw neer te zetten die niet wil verleiden maar serieus genomen wil worden. Maar ja, ik merkte bij mezelf dat ik haar huid ging zitten bestuderen: slechte huid, wie weet heeft ze veel voorouders die lang in de zon hebben gewerkt, was één van mijn gedachten. Dat kan niet de bedoeling geweest zijn van deze overigens degelijke puzzeltocht. Misschien toch iets teveel uitleg en wat te weinig kiss, kiss, bang!, bang!

(vanaf donderdag in 129 bioscopen)

Geest is uit de fles bij rookverbod kleine cafés

2009-05-12T23:51:00.001+02:00

Tsja. En toen was er de uitspraak van de rechter in Den Bosch dat het rookverbod niet geldt voor kleine cafés – die met maar één ruimte voor bezoekers, of zonder personeel. Natuurlijk, de minister wacht nog op de uitspraak in een zaak tegen een Groningse kroeg op 29 mei, en het rookverbod geldt officieel nog steeds. En het is te vroeg om de juridische betekenis van dit vonnis te beoordelen. Maar ik weet het wel: de geest is, eh, uit de fles.

De kleine cafés hebben bij het gerechtshof gewonnen. Nu blijven ze doorgaan. Waarom zouden ze de strijd ooit nog opgeven? Elke kleine caféhouder had al het gevoel met de rug tegen de muur te staan. Als hij de strijd opgeeft gaat hij vroeg of laat failliet. De economische crisis heeft dit alleen maar duidelijker gemaakt.

Krijgen ze een uitzonderingspositie van de minister – onwaarschijnlijk – dan gaan ze op de gewone manier door met hun bedrijf. Krijgen ze ongelijk dan stappen ze naar de hoogste rechter die maar mogelijk is. Als ze ‘onmogelijk’ of ‘niet gelijk’ te horen krijgen blijven ze massaal het verbod overtreden. Een gezamenlijke boetepot, landelijk, kan een hele tijd mee. Bovendien kunnen sympathisanten doneren. Als alle wettelijke mogelijkheden zijn uitgeput gaan ze werken aan een gedoogbeleid. Want als ze stoppen gaan ze een keer failliet. Waarom zouden ze stoppen?

Maar dan is de beurt aan de grote cafés. Waarom de kleine wel en de grote niet? Zou het bijvoorbeeld mogelijk zijn om rookvrije ruimtes af te schaffen bij grote cafés zodat ze meer gelijk worden aan kleine cafés? Zouden grote cafés ook cafés kunnen worden met maar één ruimte? Niet? Dan voelen ze zich ongelijk behandeld. En dan trekken de niet-rokers aan de bel: ho, ho, wij zijn er ook nog! Kortom, na dit vonnis is het een zaak geworden waarin altijd wel een partij zich benadeeld zal voelen. Het lijkt een hoofdpijndossier te worden dat maar door blijft zeuren.

Wat nu? De zonde is nooit helemaal uit te drijven. Daar kunnen we veilig van uit gaan. En bij de kleine cafés heb je in negen van de tien gevallen een café waar mensen toch blijven roken, of helemaal geen café. Dan moet er maar een gedoogbeleid komen. Er moeten toch plekken blijven waar mensen samen onverstandige dingen kunnen doen? Waar anders moet die ongeduldige mevrouw teveel roken om haar zenuwen de baas te blijven en te veel drinken om onverstandig genoeg te worden om met die schuchtere meneer in hetzelfde bed te belanden?

Ontstond de beschaving dan toch in de keuken?

2009-05-11T22:01:00.004+02:00

Zijn onze voorouders 1,8 miljoen jaar geleden rechtop gaan lopen omdat ze gekookt voedsel gingen eten? En is vervolgens de menselijke beschaving begonnen rondom de bijbehorende vuurplaatsen? Het zijn controversiële vragen, want het heersende denken onder antropologen is dat het vervaardigen van gereedschap en het eten van (rauw) vlees de omstandigheden hebben geschapen voor de opkomst van de mensheid. Bovendien zijn er geen harde bewijzen dat er 1,8 miljoen jaar geleden al vuurplaatsen waren waar onze voorouders het vuur manipuleerden om hun voedsel beter verteerbaar te maken.

De man achter de controversiële denkbeelden heet Richard Wrangham, hoogleraar in de biologische antropologie (Harvard University). Vandaag is van hem het boek ‘Koken – over de oorsprong van de mens’ uitgekomen. Het origineel ‘Catching Fire: How Cooking Made Us Human’ komt later deze maand in Amerika uit. In een interview met de New York Times vertelde Wrangham dat zijn denkbeelden over de mens begonnen met de studie van chimpansees. Hij was een leerling van de beroemde chimpansee-bestudeerder Jane Goodall.

Als jonge student wilde Wrangham het liefste helemaal met zijn studieobjecten meedoen, wat Goodall alleen toestond als hij een broekje aanhield. Aap onder de apen zijn is nooit helemaal gelukt, maar zijn pogingen daartoe hebben wel belangrijke inzichten opgeleverd die onder andere tot Catching Fire hebben geleid. Wrangham leerde onder meer dat chimpansees in het wild enorm hard moeten werken om aan voedsel te komen, wat tot een dieet leidt dat vanuit menselijk standpunt nog niet erg indrukwekkend is. Als een chimpansee in het wild een aantal rijpe vruchten vindt is het een uur lang feest. Het vinden en consumeren van voedsel is voor hem een complete dagtaak.

Nu weten we dat de grootste evolutionaire sprong bij het ontstaan van de mens zich zo’n 1,8 miljoen jaar geleden heeft voorgedaan. Onze onmiddellijke voorouders kregen een kleinere maag, kleinere gebitten en grotere hersens. In samenhang met de kleinere maag kregen ze een slanker lichaam dat ze in staat stelde om rechtop te lopen – homo erectus. Wrangham beweert, in strijd met de heersende visie, dat er een directe samenhang met koken bestaat. Homo erectus kon volgens hem alleen maar ontstaan doordat hij gekookt voedsel tot zich ging nemen.

Door met vuur te werken kreeg homo erectus meer, voedzamer, diverser, zachter en veiliger voedsel. Door de beschikking over al dat rijke voedsel begon seksueel dimorfisme af te nemen – de vrouwtjes begonnen nu bijna net zo groot te worden als de mannetjes. Als gevolg van het eten van gekookt voedsel ontwikkelden zich langzamerhand kleinere magen en gebitten en kon een rechtop lopend wezen ontstaan. Toen de vuurplaatsen en de bereiding van voedsel zo belangrijk werden veranderde het hele sociale leven. Want wanneer je rondtrekt op zoek naar noten en vruchten, op de manier van de chimpansees, en bijvoorbeeld ruzie krijgt kun je gemakkelijk weglopen. Maar weglopen van een vuurplaats met gekookt voedsel had veel grotere consequenties, aldus Wrangham. Homo erectus moest dus, jawel, beschaafder worden. Niet aardig geweest? Dan vanavond geen eten en geen seks.

De denkbeelden van Wrangham klinken mij plausibel in de oren. Het enige zwakke punt is het bewijs van de bewuste omgang met vuur 1,8 miljoen jaar geleden. Je zou kunnen reageren van: prachtige theorie, maar vind eerst maar eens zo’n vuurplaats van zo lang geleden. Toch waren de reacties van de hoeders van de gevestigde meningen in de wetenschap veel heetgebakerder. Wrangham zou geen wetenschap bedrijven maar hooguit aardige verhaaltjes vertellen. En er zouden keiharde bewijzen zijn dat koken niet ouder is dan 300.000 jaar. In de heersende visie betekent dat dus dat onze voorouders zo’n anderhalf miljoen jaar rechtop liepen met hun kleine magen en gebitten, werktuigen vervaardigden, dieren stroopten om het vlees rauw op te eten, wellicht nadat ze het met hun werktuigen wat malser hadden gemaakt, vonken zagen als steen tegen steen ketste, savannebranden bekeken, maar nooit op het idee kwamen om zelf een vuurtje te maken en daar wat vlees en knollen boven te houden.

(Deze post is ook gepubliceerd op Sargasso.nl)

Via stresstest naar gulden politieke middenweg

2009-05-08T23:50:00.004+02:00

Willen we echt uit de recessie komen dan moet de zaak eerst in orde komen met de banken. Allereerst in Amerika. Dat wordt ons maandenlang van alle kanten voorgehouden. Alleen, de Amerikaanse minister van Financiën, Tim Geithner heeft voortdurend kritiek gekregen dat hij de banken op Wall Street veel te soft heeft aangepakt. De econoom Paul Krugman geeft hem er in zijn column in de New York Times regelmatig flink van langs. Andere economen zijn weer bang dat er van overheidswege te snel te veel geld in de economie wordt gepompt en dat we straks gierende inflatie krijgen. Dat er geld wordt uitgegeven dat er niet is om een crisis te bestrijden die in wezen veroorzaakt is doordat er geld is uitgegeven dat er niet is.

Hoe het ook zij, met de banken in Amerika moet het goed komen, anders komt het nergens goed. Donderdagavond kwam Geithner met de uitkomst van zijn stresstest onder de negentien grootste Amerikaanse banken. De uitkomst lijkt nogal mee te vallen. Tien van de negentien zijn te zwak als de situatie verslechtert en moeten daarom nog ergens extra kapitaal vandaan halen. In totaal was er 75 miljard dollar nodig, wat allerlei mensen maar een verdacht laag getal vonden.

Waar economen naar mijn smaak te weinig aan denken is dat zij problemen alleen als economische problemen zien. Terwijl in de wereld echte mensen leven, waarvoor politici oplossingen moeten bedenken die haalbaar zijn binnen de bestaande politieke verhoudingen. Een punt wat Krugman nooit in ogenschouw neemt is dat president Obama linkser is dan de gemiddelde Amerikaan, iets wat steeds weer uit de polls blijkt. De gemiddelde Amerikaan weet dit maar heeft er geen moeite mee omdat de conservatieve George Bush de zaak verkloot heeft. Obama mag zijn gang gaan, maar wat hij doet moet er wel een beetje competent uitzien, en uiteindelijk moet hij natuurlijk met resultaten komen. En daarbij is het de vraag of hij van de Amerikaanse kiezers vier jaar of acht jaar de tijd zal krijgen.

Goed, wat heeft dit met de banken te maken? Wel, Krugman zou de banken in Wall Street graag hard aanpakken zodat ze na een grondige behandeling voortaan netjes en saai door het leven gaan. En ja, daar zal hier en daar een nationalisatie voor nodig zijn. Voor Obama ligt de definitie van het probleem anders. Hij moet zoeken naar wat voor hem de gulden politieke middenweg is, met als onderdeel daarvan een juiste aanpak van de economische crisis.

Bush was een conservatieve president, maar nationaliseerde het ene moment twee centrale hypotheekbanken, en liet op een ander moment een bank failliet gaan, waarna het helemaal crisis was, en wordt vooral als incompetent gezien. Obama weet dat hij als progressieve maar competent geachte president beter geen banken kan nationaliseren. Hij heeft Geithner voortdurend de hand boven het hoofd gehouden. Deze stresstest en wat daar verder aan verbonden is, moet naar de gulden politieke middenweg leiden voor Obama’s regering. Geen nationalisaties, zeker geen banken die failliet gaan, vertrouwen winnen, en uiteindelijk banken die hun eigen broek ophouden met geld dat ze zelf verdienen. Dus eerst kapitaal laten ophalen in de private sector, dan kijken wat er nog bij gepast moet worden uit de staatskas. En als er dan toch nog een belangrijke bank failliet dreigt te gaan die natuurlijk onmiddellijk weer in het zadel helpen.

En ja, waarschijnlijk komen hier een paar bankiers goed mee weg. Maar er zal best nog wat gebeuren om Wall Street netjes te gaan houden. En Wall Street zal gaan beseffen dat progressieve presidenten helemaal geen ramp hoeven te zijn. Maar de banken zullen ook eerst in staat gesteld moeten worden om weer centjes te gaan verdienen. Dus als we in de komende tijden constateren dat ze nogal goedkoop aan geld komen waarna ze het tegen hoge rentepercentages uitlenen, en ons afvragen waarom regeringen daar niets aan doen, weten we meteen waar dat door komt.

Star Trek gaat vakkundig retro

2009-05-07T23:56:00.004+02:00

Hollywood begint steeds beter te worden in het vakbekwaam tot leven brengen van het begrip retro. Na tien speelfilms lijken ze er toch weer in geslaagd adem in het lijk te blazen – Star Trek is een merknaam die te goed is om te laten liggen. Met zes afzonderlijke tv-series (animatie meegerekend) met meer dan zevenhonderd afleveringen en bovendien de speelfilms met meestal de cast uit de oorspronkelijke serie heb je het over de grootste franchise uit de film- en televisiegeschiedenis. En dan in 2009, 43 jaar nadat de eerste tv-serie in première ging, toch met iets komen wat geen slaapverwekkende kopie is, maar een entertainende film met veel nieuwe maar toch genoeg herkenbare elementen, is gewoon knap.

De grootste retro-vakman, regisseur J.J. Abrams, werd op de klus gezet. Abrams viel eerder op door zijn vermogen om een nieuwe draai aan iets bekends te geven als producent van de film Cloverfield. Hierin richtte een monster verwoestingen aan in een grote stad, iets wat we al tot in den treure gezien hadden. Maar dan wel gezien door de camera van een amateurfilmer op straat in Manhattan – hier oogde iets bekends weer als fris. Eerder was Abrams al regisseur geweest van Mission Impossible 3, vakkundige retro waarmee hij wellicht het sterrendom van Tom Cruise heeft gered.

In Star Trek zien we alle bekende personages uit de oorspronkelijke serie: captain Kirk, eerste officier Spock (half Vulcan, half mens), de kortgerokte luitenant Uhura, Scotty van de machinekamer, dokter McCoy, stuurman Sulu en technisch officier Chekhov. Voor wie de oorspronkelijke serie kent zijn ze onmiddellijk herkenbaar. Toch zijn de rollen compleet anders ingevuld. Elke acteur heeft een nieuwe, goede en geloofwaardige eigen invulling van de rol voor elkaar weten te krijgen. Hetzelfde maar toch weer genoeg anders. Dat is het vakwerk dat we in elk detail en in de grote lijnen terugzien. Ook is er, natuurlijk, een acteur uit de oorspronkelijke serie present. Leonard Nimoy, de oorspronkelijke Spock, speelt nu de oudere Spock die door het vermogen om in de tijd te reizen scènes met zijn jongere versie kan spelen.

Het verhaal van de film vertelt hoe alle personages elkaar, hoe kan het ook anders, via een avontuur ontmoeten en vrienden voor het leven worden. Natuurlijk nadat ze elkaar eerst flink het leven zuur hebben gemaakt, terwijl ze de Romulaanse bad guys bestrijden. Centraal staat, net als in het origineel, de tegenstelling tussen de fysieke, emotionele, waaghalzerige Kirk en de koele, intelligente Spock.

Ondanks alle vakbekwaamheid en ook gevoelsmatige geloofwaardigheid waarmee de rollen zijn neergezet heb ik mijn twijfels. Naar de oorspronkelijke serie werd nog met open mond gekeken. Hier zag je een utopie in ideeën en technologie die niets met de echte wereld te maken leek te hebben. Maar zie, enkele decennia later lopen zelfs de mensen in Afrika rond met mobieltjes. Mobieltjes die uitgevonden zijn door mannen die als jongetje met open mond hadden zitten kijken naar die dingen waarmee ze in Star Trek rondliepen. Welke inspiratie gaat er eigenlijk uit van retro?

(sinds vandaag in 75 bioscopen)

'The Dutch are good at finding mixes that work'

2009-05-05T23:55:00.002+02:00

Het is nu al dagenlang zo dat in de New York Times een artikel met de titel Going Dutch bovenaan staat in de top-25 van Most E-Mailed artikelen. Dat is de in de hele wereld veelbekeken lijst die je als eerste, van meerdere lijsten, te zien krijgt als je op de Home Page een beetje naar beneden scrollt en rechts de sectie Most Popular vindt. Het gaat om een artikel van vijfduizend woorden dat de in Amsterdam wonende Amerikaan Russell Shorto geschreven heeft voor het Magazine van de Times.

Ik kan niet zeggen dat ik het met stijgende verbazing heb gelezen. Wat hij aan zijn landgenoten vertelde over Nederland was natuurlijk al bekend bij me. Je zou kunnen zeggen dat ik in eerste instantie verbaasd was dat ze het zo verbazingwekkend vinden. En het is treffend dat ze er juist nu zo door geboeid worden. De economische malaise, die daar veel dieper in gewone mensenlevens ingrijpt dan hier, zal er niet vreemd aan zijn. En ik merkte tijdens het lezen opwinding bij mezelf.

In het artikel trekt Shorto zijn landgenoten via het ´pale-yellow´ licht van Vermeer en andere meesters het Nederlandse leven in. Anderhalf jaar heeft hij nu voor ‘American in Holland’ gespeeld. De eerste tijd is hij vooral door het getal 52 geobsedeerd – het getal van het hoogste belastingpercentage in Nederland. Zelfs al schildert hij zichzelf als ´liberal´ – progressief binnen de Amerikaanse verhoudingen –, hij krijgt spontaan met oprispingen te maken die hij tot dan toe associeerde met rechtse rakkers in eigen land.

Dan komen voorbij: de tegemoetkoming voor schoolboeken, kinderbijslag, ziektekosten, huisvesting, vakantiegeld. Dit laatste is in zijn ogen helemaal een ´socialistisch´ idee, met wettelijk minimaal vier weken verplichte vakantie, doorbetaald (…!); zaken waarbij Amerikanen kennelijk meteen de neiging krijgen om er grappen over te maken. Maar na verloop van tijd begint Shorto toch meer van dit land te begrijpen en zich zelfs af te vragen of Amerika geen dingen kan overnemen van Nederland.

Wat vooral indruk maakt is dat ‘the Dutch have proved to be particularly skilled at finding mixes that work’. Verschillende zaken zo met elkaar mixen dat het toch een succes wordt, is in zijn ogen een Nederlandse specialiteit. Historisch: het feit dat dit land als eerste met de multinationale onderneming begon en toen ook al relatief veel aan armen- en ziekenzorg deed. Een feit dat bijvoorbeeld weerspiegeld wordt in het feit dat Hans Hoogervorst, de man die de ziektekostenverzekering gereorganiseerd heeft, en universeel heeft gehouden, zichzelf in het artikel omschrijft als een conservatieve aanhanger van de vrije markt. Maar wat Shorto als vader vooral treft is dat uit onderzoek blijkt dat Nederlandse kinderen tot de gelukkigste ter wereld behoren.

Hij noemt natuurlijk ook een aantal negatieve zaken, zoals het gebrek aan individuele initiatieven in dit ‘doe maar gewoon’-landje. En hij vraagt zich af of deze unieke mix van marktgerichtheid van Nederland als derde grootste investeerder in Amerika met toch zoveel sociale zekerheid vol kan worden gehouden in een multi-etnische samenleving. Op dit laatste punt gaat hij niet door, maar juist dit zette me aan het denken. Historisch gezien heeft Nederland hierin helemaal geen slecht track-record.

De eerste grootscheepse maatschappelijke integratie van nogal verschillende groepen was die van protestanten en katholieken. Geen geringe zaak als je bedenkt dat in Europa Noord-Ierland hier nog steeds mee worstelt. Dan de integratie van de Indischen in de vorige eeuw. Wat vrijwel nooit aan de orde komt is dat dit bij mijn weten de eerste geslaagde integratie is van een niet-blanke groep in een blank land. Ook niet gering.

En de Surinamers. Voordat de Marokkanen het pispaaltje werden, waren zij de zondebok van Nederland. Waarna – ik kan herinner me dat de helaas te vroeg overleden Telegraaf-commentator Lunshof in een bijzin toegaf dat de integratie van de Surinamers wat hem betreft toch eigenlijk ook gelukt was. In de Telegraaf notabene, dat was jaren geleden toch een moment voor me waar ik een mentale notitie van maakte.

Het punt is: het Nederlandse track-record op integratiegebied is helemaal niet zo slecht. Skilled at finding mixes that work – onthouden. En mooi om te horen van iemand uit een land dat Nederland zoveel jaren geleden bevrijd heeft.

Het koninkrijk van blijf maar gewoon doen

2009-05-01T23:55:00.005+02:00

Wat mij nou zo opviel vandaag op straat was dat het leven gewoon verder ging. De mensen leken vastbesloten om toch van een zonnige dag te genieten. Niet omdat ze ze niet geschokt en verdrietig waren door de tragedie van Koninginnedag in Apeldoorn. Dat waren ze heus wel. Nee, het ging er om je deze mooie dag, waarop een heleboel mensen vrij waren maar wel gewoon thuis, niet af te laten pakken door een psychotische idioot. Die bovendien al dood was, terwijl de rest van Nederland verder moest met leven. Ik weet niet wat het was, maar het viel mij zo op dat allerlei mensen hun best deden om vriendelijk en gewoon tegen elkaar te doen, niet sacherijnig. Gewoon blijven doen, dat was het motto.

Rond dader Karst Tates viel me op dat buurtgenoten in zijn woonplaats Huissen rond een bijeenkomst met hun burgemeester weerspraken dat Tates een zonderling, een einzelgänger was. Ze noemden hem een normale man met wie ze wel eens een drankje dronken of een praatje maakten. Hij deed niet erg mee in de plaatselijke gemeenschap, maar dat doen zoveel Nederlanders niet, want druk, druk, druk.

Eerder was op het internet van de dader een dwaze, gescheiden vader gemaakt. Toen dat niet bleek te kloppen was van zijn niet meedoen met de gemeenschap gemaakt dat hij een nogal fanate einzelgänger was. Met andere woorden: het was voor de dader verboden om een gewone Nederlander te zijn. In reactie op de tragedie hadden de mensen hun toevlucht genomen tot iets wat zij de dader liefst bleven ontzeggen: gewoon zijn. Daar kun je aan zien dat gewoon zijn, of gewoon doen, nog steeds de centrale waarde in de Nederlandse cultuur is.

En dat is nu precies wat aan de Oranjes ontnomen dreigt te worden: gewoon doen. Meteen zie ik één van de sympathiekste foto’s van Koningin Juliana voor me – die foto waarop zij op een omafiets te zien is. Een fietsende koningin! Zij deed tenminste gewoon, en kon toen helemaal niet meer stuk.

Wat de onderzoeken rond de aanslag ook op zullen leveren, er zal niet uit komen dat er minder beveiliging moet komen. Er zal zeker meer beveiliging komen, met allerlei nog vast te stellen accenten. Het gevolg zal zijn dat er meer afstand zal komen tot het koningshuis. Maar het pijnlijke is dat afstand in strijd is met die centrale Nederlandse waarde van gewoon doen. Gewoon is een broertje van dichtbij.

Het zal misschien wel de belangrijkste vraag worden rond het komende koningschap van Willem-Alexander. Hoe kunnen hij en zijn gezin een veilige afstand houden en toch dichtbij zijn? Een moeilijke opgave. Het doet me denken aan de paradox die in de literatuur alleen de echt goede romans weten op te lossen: een verhaal met een glasheldere afstand, maar tegelijkertijd zo nabij dat je toch geraakt wordt.

Calvinisme het onvolwassen geloof der vaderen?

2009-04-29T23:50:00.002+02:00

Jonge volwassenen in Nederland zijn calvinistischer dan ouderen. Dit blijkt uit de zelftest op het web van Trouw. De onderzoekster houdt het er op dat het komt doordat de tijdgeest een ruk naar rechts maakt. En jonge volwassenen zouden daar meer in contact mee staan dan de generatie van hun ouders, die gevormd werden in de jaren zestig en zeventig.

Tegelijkertijd werden een aantal lezers een beetje boos over de uitkomsten. Dat had wel iets grappigs. Het deed me denken aan de mensen die bij eerdere verkiezingen de Stemwijzer hadden ingevuld en ontdekten dat ze bijvoorbeeld bij de ChristenUnie waren uitgekomen. Terwijl ze daar in het dagelijks leven nog niet dood bij aangetroffen wilden worden.

De boze lezers vonden de test een lachertje die niets met het calvinisme te maken kon hebben. Maar wat als die test toevallig een vrij aardig beeld van het calvinisme geeft? Die boze lezers hadden dan zojuist de pijnlijke ontdekking gedaan dat het geloof der vaderen zelf iets onvolwassens heeft. Een lezer vroeg zich af wat Calvijn dan gescoord zou hebben, misschien wel lager dan de jongeren. En een andere lezer bromde dat mensen na de midlifecrisis wel anders zouden piepen. Ze hebben vast helemaal gelijk.

Volgens mij kun je wel zeggen dat hoe meer ervaring mensen ergens mee hebben, leven bijvoorbeeld, hoe minder calvinistisch hun oordeel erover wordt. Calvinisme is dan eigenlijk vooral een geloof voor geestelijk onvolwassen mensen, of laat ik niet te hard oordelen, voor jongvolwassen mensen. En dat is het naar mijn smaak ook altijd geweest. Calvinisme is eigenlijk altijd al de puber onder de geestelijke overtuigingen geweest. Wat niet wil zeggen dat dit geen nuttige levenshouding opleverde.

De bevinding dat Nederlanders in het buitenland een minder hoge ‘C-factor’ (50%) scoren dan de gemiddelde Nederlander (56%) verbaast dan ook niet. Nederlandse expats hebben gewoon meer van de wereld gezien.

Met dit alles in tegenspraak is dan weer mijn eigen score van 42%. Hieruit valt niet te concluderen dat ik een toonbeeld van volwassenheid ben.

Wereldburgers van de varkensgriep

2009-04-28T23:57:00.002+02:00

Met de varkensgriep is het alsof we een oude brug over moeten, die over een afgrond is gespannen. Wie weet staan we zo direct aan de overkant, en is de heisa in een paar dagen voorbij. Buiten Mexico dan. Maar het kan ook zijn dat die oude brug het toch niet houdt. En dan breken op grote schaal besmettingen uit, wereldwijd. Pandemie – pandemonium.

Vooralsnog heerst er rust, een steeds gespannener rust, dat wel. In 2006 hadden we de vogelgriep, en die is toen met een sisser afgelopen. Het punt is: deze varkensgriep is potentieel gevaarlijker. Er zijn besmettingen van dier tot mens opgetreden en van mens tot mens. En er zijn nu gevallen bevestigd in meerdere landen op verschillende continenten. Wereldgezondheidsorganisatie: fase vier. Met andere woorden: we kunnen het niet meer indammen, alleen nog maar verzachten. En als die grootschalige uitbraak begint is er niet genoeg vaccin in de wereld. Maar het kan ook nog dat het toch gewoon wegebt. We weten het domweg niet, we weten zo weinig.

In dit verband las ik de column Globalism Goes Viral van David Brooks in de New York Times. Brooks betoogt dat in respons op de varkensgriep een decentrale aanpak het beste is. In tegenstelling tot een centrale aanpak via bijvoorbeeld de Wereldgezondheidsorganisatie met meer bevoegdheden. Decentraal gaat in de eerste plaats gewoon sneller. Bovendien is het geloofwaardiger. Het is nu eenmaal een feit dat mensen meer vertrouwen hebben in anderen die dichterbij hen staan en waarin ze zichzelf herkennen. En bovendien heeft die decentrale aanpak altijd redelijk goed gewerkt.

Maar eigenlijk bedoelt Brooks gewoon iets anders, en wil hij vooral redelijk en netjes zijn. Hij bedoelt: ik weet ook wel dat ik die globalisering niet kan ontkennen, en ik weet ook wel dat ver van je bed eigenlijk niet meer bestaat. Maar dat betekent niet dat Brooks macht uit handen wil geven aan andere landen, of een of ander hoger orgaan van een of andere verdomde internationale organisatie. Brooks bedoelt: in iets anders dan de natiestaat heb ik helemaal geen vertrouwen. Geert Wilders? Heeft hij vast weleens van gehoord, maar Brooks wil het een stuk netter aanpakken.

Een heleboel mensen in de wereld denken zoals Brooks, heb ik het gevoel. In Europa willen veel mensen niet dat de EU meer macht krijgt, ook niet als er iets heel urgents met de varkensgriep gebeurt. Maar dat betekent niet dat al die landjes in hun eentje de problemen kunnen oplossen. Dat lukt zelfs niet als je een groot land als Amerika bent. Zo’n varkensgriep is weer een test of we de oplossingen van de eenentwintigste eeuw kunnen bedenken. Waarbij we via muis en toetsenbord wereldburger van deze eeuw zijn, maar met hoofd en vooral hart en buik, nog in vorige eeuwen zitten.

Obama's eerste 100 dagen beter dan verwacht

2009-04-27T22:42:00.003+02:00

Beter dan verwacht. Dat is het oordeel van een meerderheid van de Amerikanen over Obama in zijn eerste honderd dagen. Plus: hij heeft een paar grote dingen voor elkaar gekregen en zich aan zijn belangrijkste campagnebeloften gehouden. In de polls bevindt zijn steun zich tussen de 62% (Fox) en 69% (Washington Post / ABC News). Woensdagavond, wanneer Nederland zich klaarmaakt voor Koninginnedag, geeft hij een speciale persconferentie. Als je ergens goed in bent kun je het ook maar beter gebruiken – in de afgelopen drie maanden is Obama in Amerika elke dag op televisie geweest met speeches, persconferenties, plechtige ondertekeningen en fotogenieke momenten. En kennelijk heeft het gewerkt. Toch is vooral het tempo waarin Obama met beleidsmaatregelen komt adembenemend.

Ondertussen weten de Republikeinen zich geen raad meer. Harde aanvallen treffen geen doel als Obama’s persoonlijke populariteit (72%) nog hoger ligt dan de steun voor zijn beleid. In arren moede hebben Republikeinse leiders in het Huis van Afgevaardigden de president maar een brief geschreven om zich te beklagen over “het trieste gebrek aan ‘bipartisanship’”. Alsof de wolf aan Roodkapje vraagt waarom ze niet meer met hem praat. Kennelijk zijn ze alweer vergeten dat ze hem als een baksteen lieten vallen toen hij in januari over bipartisanship kwam praten om steun voor zijn stimuleringsplannen te werven.

Je zou denken dat de Republikeinen dan aantrekkelijke eigen ideeën en mensen hebben. Maar die hebben ze niet. Na Obama’s State of the Union mocht bijvoorbeeld namens de Republikeinen Louisiana’s gouverneur Bobby Jindal hem van repliek dienen. Dit was zacht gezegd nogal onindrukwekkend. Jindal kwam op mij over als een soort countryversie van wat de Republikeinen zien als stemmentrekker onder de niet-blanke Amerikanen, kennelijk in antwoord op de urban Obama. Over Mitt Romney en Sarah Palin hoeven we het verder niet te hebben. Slechts 21% van de Post-respondenten noemt zichzelf nu een Republikein, het laagste percentage in 25 jaar. En 25 jaar geleden had je nog de zogenaamde Reagan-Democrats die zeiden dat ze Democraat waren maar ondertussen op Reagan stemden.

De polls laten zien dat de openbaarmaking van de martelingsmemo’s niet op onverdeelde steun kan rekenen. Driekwart van de Democraten is voor, driekwart van de Republikeinen is tegen, en bij de als onafhankelijk geregistreerde kiezers is de uitslag 50% voor en 46% tegen. Obama kwam tot zijn besluit na veel scherpe e-mails heen en weer binnen een kerngroep in zijn regering en een heus avondje debatteren. Onmiddellijk na het debat tussen de grootste voor- en tegenstanders zei hij dat hij de memo’s openbaar zou maken, wat hij meteen de volgende dag ook deed.

Je ziet dat Obama aan zijn oorspronkelijke idee van ‘team of rivals’ vasthoudt (overgenomen van Abraham Lincoln) en daar vorm aan geeft door scherp te laten debatteren, om zo tot de beste beslissing te komen. Bij zoveel beleidsbeslissingen en blijkbaar zoveel verdeeldheid over de martelingsmemo’s is het onwaarschijnlijk dat Obama iemand is die geheime polls laat houden om daar zijn beleid op te baseren. Hij zeilt scherp aan de wind en laat toch ook wel eens een steekje vallen. De juristen die blauwdrukken voor de martelingen hebben opgesteld zouden eerst niet, toen weer wel en nu toch weer niet vervolgd worden. Obama heeft daarover gezegd: “Ik zou niet willen dat mijn eerste termijn verbruikt wordt voor wat door de Republikeinen opgevat wordt als een heksenjacht, omdat ik denk dat we te veel problemen hebben om op te lossen.”

De grootste controverse voor Obama lijkt dus de vraag of hij, terwijl hij de grote economische problemen aanpakt, de Amerikaanse juristen en politici achter de martelingen wel of niet moet laten vervolgen. Ik vind dat je die mensen prima kunt aanpakken en daarnaast je economische programma kunt afhandelen. Maar als dit de grootste controverse is voor een president dan doet hij het nog niet zo slecht.

Je ziet dat de Amerikanen toch geen sentimenteel volk zijn in tegenstelling tot wat je op grond van diverse succesvolle Hollywood-films zou mogen verwachten. Meer dan de helft vindt dat Obama rustig de autofabrieken in Detroit kapot mag laten gaan en gewoon te lief voor ze is, ook al kost dat veel banen. En 52% zegt dat er omstandigheden zijn waarbij het gerechtvaardigd is om terroristen te martelen.

Ondertussen blijft het leven een loterij, ook voor presidenten. Zie de afloop van de gijzeling van die Amerikaanse kapitein door Somalische kapers. En wat mijzelf echt verbaast is dat Obama zo’n goede regeringsmanager is. Terwijl op zijn CV staat dat hij vrijwel geen managementervaring heeft. So much for CV’s.

(Deze post is eveneens gepubliceerd op Sargasso.nl)

Ricky de surrealistische arbeidersbaby

2009-04-24T23:43:00.005+02:00

Het begin van Ricky lijkt op een speelfilm van de gebroeders Dardenne. Grauw. Een hedendaags leven in de onderklasse. Katie woont in een flat in een buitenwijk van Parijs. Ze is arbeidster in een chemische fabriek.’s Morgens brengt ze haar dochtertje Lisa met de scooter naar school. Als alleenstaande vrouw die teleurgesteld is in de mannen worstelt Katie met haar leven. En dochtertje Lisa toont een melancholie in de ogen die haar bijna volwassener maakt dan haar moeder.

Dan komt op het werk een nieuwe Spaanse collega binnenlopen, Paco. Sigaretje op de buitenplaats. Vluggertje op het fabriekstoilet. Een keertje uit. Katie en Paco krijgen een relatie; Paco trekt in bij Katie en Lisa. En na een tijdje wordt Ricky geboren.

Vanaf dat moment krijgen we een andere film te zien. Zaten we tot dan toe in een sociaal-realistisch drama. Nu wordt het tijd voor fantasy, voor surrealisme, voor magie in het arbeidersleven. Alsof de gebroeders Dardenne gaan zwerven door Pan’s Labyrinth.

Nadat Paco een dagje op Ricky heeft gepast bemerkt Katie een roodblauwe plek op de rug van de baby. Ze verdenkt Paco ervan Ricky geslagen te hebben. Of misschien heeft hij hem laten vallen. Ondertussen hebben we Lisa ook al eens dreigend in het wiegje van Ricky zien kijken. Paco pikt het wantrouwen niet en pakt zijn biezen.

Nu is Katie weer een alleenstaande vrouw, met nog een kindje erbij. Maar zie, er gebeurt een wonder. Er komt nog zo’n plek bij op Ricky’s rug. Als Katie en Lisa de baby een keertje kwijt zijn blijkt hij op de kast te zitten. Hij heeft vleugeltjes. We zien eerst bloot vleugelvlees. Dan snel groeiende vleugels, niet met de witte veren van een engeltje, maar meer de stevige, gekleurde vleugels van een roofvogel. En Ricky begint aan zijn ongeoefende vliegbewegingen en stoot zijn babyhoofdje.

Als liefhebbende moeder reageert Katie uiterst praktisch. Ze koopt een helmpje en kniebeschermers. In de bloesjes van Paco knipt ze twee uitsparingen. En bij de slager meet ze de vleugels van het gevogelte en informeert ze terloops hoe snel die beesten nu groeien. Lisa krijgt de strikte opdracht om te zwijgen, want de mensen en de media kunnen hier natuurlijk helemaal niet mee omgaan.

Regisseur François Ozon heeft er goed aan gedaan om de fantastische elementen en de special effects niet helemaal aan Hollywood over te laten. Hij heeft een surrealisch, magisch element gemixt met het voorbeeld van het beste Europese sociaal-realistische drama. Alles met een lichte toon. Bovendien is hij met zijn tempo van gemiddeld een speelfilm per jaar naar tegenwoordige maatstaven een hele snelle werker. Toch zou hij zo’n verhaal grondiger kunnen aanpakken. Zodat we niet alleen een geslaagde vermenging van genres te zien krijgen, maar ook de zaal kunnen uitlopen met het gevoel dat we naar een film met grote zeggingskracht hebben zitten kijken.

(sinds donderdag in 7 bioscopen)

Summertime and the hiding is harder

2009-04-23T23:49:00.002+02:00

Summertime, and the living is easy. Not! Ik begrijp nu dat dit helemaal niet waar is voor de dames. De waarheid is: Summertime, and the hiding is harder. Internet-glossy Styletoday heeft een onderzoek onder 2600 vrouwspersonen gedaan en als man begrijp ik nu dat de zomer het seizoen van de angst is. De zomer is het seizoen dat een vrouw zich niet meer kan verstoppen achter winterse lagen kleding.

Vrouwen blijken al maanden van tevoren bezig te zijn met stiekeme voorbereidingen. Maar liefst 77 procent past de eetgewoonten aan. Het merendeel gaat gewoon wat minder eten, maar 7 procent volgt rigoureus een crashdieet. Dit laatste lijkt me eerlijk gezegd een kleine marteling. Het betekent dat tot die rotzomer weg is er niet meer serieus gegeten kan worden. Ik denk dan aan een Guantanamo-menu met alleen maar groentesapjes. Met andere woorden: wat doet het ertoe dat Obama Guantanamo gaat sluiten? Vrouwen hebben helemaal geen CIA nodig.

De helft bezoekt wat vaker de sportschool. Dit geloof ik niet, ik geloof niet dat de helft überhaupt naar de sportschool gaat. Wel wil ik geloven dat de helft van de vrouwen met een sportschool-abonnement nu wat vaker gaat – maar zeg dat dan. Het is in elk geval in lijn met de menukeuzes. En het betekent dat de eerste lentezon als een soort aanzegging van de deurwaarder ervaren wordt. Die deurwaarder staat dan op de stoep met de strenge vraag: bent u klaar voor rokjesdag? Vrouwen vrezen deze vraag en deze dag.

Een heel scala aan winterse geheimen moet nu aan een onbarmhartige inspectie onderworpen worden. Te dik? Te zwaar? Te bleek? Te behaard? Te bedekt met cellulitis? Een echte vrouw, begrijp ik nu, beantwoordt al die vragen met ja. En dan begint een serie martelingen waar mannen en de CIA (voornamelijk mannen) nog steeds geen idee van hebben.

En dan is rokjesdag nog maar de eerste peildatum. Enkele maanden later komt een nog veel wreder moment: bikinidag. Bikinidag is on-barm-har-tig. Een bikini vinden we tegenwoordig een keurig badkostuum, maar het is nog even wreed. Dan kan met één dodelijke blik duidelijk worden of alle martelingen in de voorgaande maanden enige zin hebben gehad.

Nu begrijp ik pas waarom ik enkele dagen geleden op een zonnige morgen met zoveel omhaal voorbij gelopen werd door een juffrouw in een rok. Ze wiegde met haar heupen, ze toonde haar blote kuiten, haar schoenen maakten klak-klak-klak-geluiden op de straat. Haar blik was naar voren gericht zodat ik alle gelegenheid had tot een uitgebreide inspectie. En nu begrijp ik pas dat het absoluut verboden was om niet te kijken.

Instituten: ‘Recessie blijft en gaat dieper’

2009-04-22T23:33:00.001+02:00

De recessie blijft nog een tijd, en zal nog dieper gaan. Dat is de niet zo leuke boodschap van The World Economic Outlook van het Internationale Monetaire Fonds (IMF). Een maandje geleden hadden we nog een rituele dans om nieuwe regeerafspraken te maken, na de plechtige aanzegging – Teulings van ’t CPB en J.P. met z’n twee – van 3,5 procent krimp. Ook de vakbonden en de werkgevers kwamen toen opdraven. Wel, het hele circus kan opnieuw beginnen. Het IMF voorspelt nu voor Nederland een krimp van 4,8 procent.

En dat is nog niet eens de hele heisa. Acht Duitstalige economische instituten brengen nu een advies aan de regering Merkel uit, en dat is nog pessimistischer volgens Die Zeit. De acht instituten komen op een krimp voor Duitsland van 6 procent, waar het IMF 5,6 procent voor dat land verwacht. En aangezien Nederland een economische provincie van Duitsland is – laten we er niet omheen draaien – kan het nieuws hier alleen maar slecht zijn.

Als het CBP in navolging van de Duitse instituten nog pessimistischer dan het IMF is dan zal het krimppercentage in Nederland dit jaar voor de komma met een 5 beginnen. En het is niet zo gek om dat te verwachten want het IMF denkt dat Nederland volgend jaar slechts 5 procent werklozen zal tellen, waar het CPB nu al aan 8 procent denkt. Waar moet dat heen als ze de krimpraming verhogen van 3,5 naar 5-komma-nog-wat?

Ja, wat gaat dit betekenen? Er komt in elk geval geen kabinetscrisis om de Joint Strike Fighter, daarvoor is er economisch teveel aan de hand. Ze bedenken wel een politieke formulering. Maar het zal nog meer moeten betekenen. In hoofdstuk 3 – From Recession to Recovery stelt het IMF letterlijk: ‘... expansionary fiscal policies seem particularly effective.’ Dit betekent niets anders dan dat de regering geld zal moeten uitgeven om de Nederlandse economie te stimuleren. En onmiddelijk zie ik het gezicht met zuinig mondje van minister Piet Hein Donner voor me. Het IMF tekent aan dat de effecten van fiscaal beleid geringer zijn als een overheid grote schulden heeft. Maar dat is in Nederland niet zo, dus dat hoeft geen beletsel te zijn. Het is niet anders, meneer Donner.

Het IMF stelt dat recessies die met een financiële crisis begonnen zijn en zich wereldwijd voordoen – wat allemaal nu het geval is –, ongewoon diep en langdurig zijn. Voor de meeste West-Europese landen wordt voor volgend jaar een werkloosheidspercentage met dubbele cijfers verwacht. Alleen Nederland zou er dan genadig afkomen met 5 procent, hierbij in gezelschap van landen als Noorwegen en Zwitserland. Tsja, kweenie. De regering kan wat mij betreft eigenlijk maar twee conclusies trekken: de boel bij elkaar houden en nergens kabinetscrisis over maken. En zodanig stimuleren dat dit ten goede komt aan de werkgelegenheid in Nederland. De rest is secundair.

Verhagen had Genève niet moeten boycotten

2009-04-21T23:51:00.001+02:00

Wat mij betreft waren het de Fransen die het slimste en moreel gezien het beste hebben gehandeld – zij liepen niet weg. Plaats van handeling: de beladen racismeconferentie van de Verenigde Naties in Genève, de follow-up van Durban 2001, in de marge waarvan Israël zo in de hoek werd gezet. Deze keer waren Amerika en negen andere landen, waaronder Nederland, weggebleven uit vrees voor doorlopende anti-Israël retoriek van Iran en de Arabische landen. Zo niet de Fransen. Hun minister van buitenlandse zaken Kouchner zei: “Een lege stoel laten ontstaan is makkelijk.”

Maar toen president Ahmadinejad van Iran zijn redevoering hield liep de Franse delegatie wel degelijk de zaal uit op het moment dat hij Israël een “racistisch” land noemde dat was ontstaan “onder voorwendsel van het joodse lijden” in de Tweede Wereldoorlog. Echter, Frankrijk liep niet weg van de conferentie. Dat was goed gekozen. “Als wij vertrekken is het de heer Ahmadinejad die wint”. En natuurlijk dachten de Fransen aan hun Arabische zakenrelaties. Zakelijk én moreel gezien hadden ze gelijk dat ze bleven.

Dat was heel wat anders dan onze minister van buitenlandse zaken Verhagen die boycotte omdat Israël “impliciet” en “als enige land in de beklaagdenbank” gezet zou worden. Impliciet vind ik nogal zwak klinken als argument om weg te blijven – we hebben maar één Verenigde Naties. En in deze tijden van globalisering hebben landen juist harder een forum nodig waar ze met elkaar in gesprek blijven. Volgens NRC Handelsblad lag Verhagens hoofdmotief om weg te blijven in een halfslachtige formulering over de vrijheid van meningsuiting. Het zou gaan om het verschil tusen ‘hoeksteen’ en ‘positieve rol’. Tsja, dat vind ik een nog dunnere reden om weg te blijven.

Ik vermoed dat Verhagen nog andere redenen had. Ik kan me bijvoorbeeld niet aan de indruk onttrekken dat hij momenteel aan een Geert-Wilders-obsessie lijdt. Net als zijn partijgenoot Camiel Eurlings. Wilders heeft onlangs al laten zien dat weglopen van een debat kan lonen, qua steun van het publiek. En Verhagen was natuurlijk doodsbenauwd dat hij grote Israël-vriend Wilders een kans voor open doel zou bieden om op zijn beleidsterrein punten te scoren. Dus maakte hij demonstratief een pro-Israël gebaar.

Verhagen lijkt me er ook de man niet naar om naar zo’n conferentie te gaan en stug op zijn strepen te gaan staan. Toch was dat wat mij betreft wat hij had moeten doen. Juist het eigenlijke onderwerp, racisme, vraagt er altijd om de ander nabij te blijven, en elkaars menselijkheid te zien. Maak desnoods ruzie; heb het uitgebreid over zijn tekortkomingen als hij over jouw tekortkomingen begint; scheld de ander uit. Argumenteer, bid, beveel, dreig, smeek. Maar loop nooit weg.

Ondernemer goochelt met werk en privé

2009-04-20T23:49:00.001+02:00

Het sympathiekste aan ondernemers vind ik dat het geen klagers zijn. Dat ze niet echt mopperen – hoe onnederlands goed! – was een van de bevindingen van een onderzoekje naar de scheiding tussen werk en privé bij ondernemers. Het periodiek De Zaak bracht hiermee, in samenwerking met ING Economisch Bureau, zichzelf weer eens onder de aandacht. De ondernemers klaagden niet – ik moest meteen aan gangsters in Amerikaanse maffiafilms denken: ‘This is the life we have chosen.’ Zo is het maar net – vrijheid, flexibele uren, van je werk je hobby maken. En dus was er niemand van ondersteboven dat ze met een gemiddelde van 55 uur in de week 13 uur meer maken dan de doorsnee werknemer, en minder vakantie hebben. Ik had meer dan die 55 uur verwacht.

Een bedrijf aan huis blijkt de scheiding tussen werk en privé moeilijker te maken. Lijkt me nogal logisch, als je buitenshuis werkt breng je alleen al daardoor een scheiding aan tussen werk en privé. Maar interessant bij de thuiswerkende ondernemers is natuurlijk wel dat ze zo meer tijd scheppen voor privé. En ook is er de bevinding dat de thuiswerkers ’s nachts minder vaak wakker liggen. Wat er vast mee te maken heeft dat ze minder vaak getroffen worden door de oude joodse vervloeking ‘ik wens je veel personeel toe’.

Het opvallendste vind ik de uitkomst dat de scheiding tussen werk en privé moeilijker wordt naarmate iemand langer ondernemer is. Ik heb zo het gevoel dat door alle aandacht voor het starten van een bedrijf er tegenwoordig meestal wel een aardig ondernemingsplan ligt, en er veel begrip bij de partner is; kortom, een redelijk helder beeld bij alle betrokkenen. In het begin. En het lijkt me dat als iemand langdurig ondernemer is er enig succes gebleken moet zijn. Maar het enthousiasme uit de begindagen is er dan niet meer. Bovendien vermoed ik dat iemand die langdurig ondernemer is minder heldere plannen op papier zet, in de veronderstelling dat hij dat door zijn ervaring en succes niet nodig heeft. Hij zet vaak pas weer wat goeds op papier als het moet, bijvoorbeeld om financiering van kapitaalverschaffers te krijgen. En bij zijn partner begint dan te dagen: het wordt niet beter, het is zoals het is. De ondernemer geeft dan vaak dat beetje extra tijd en energie wat hij nog over heeft, en waar hij geen helder plan voor heeft, aan het onderwerp waar hij veel van weet en waarmee hij succesvol is geweest: zijn werk, niet zijn partner.

Er werd helemaal niet op de economische crisis ingegaan. Maar dit onderwerp lijkt me nu van groot belang voor de balans tussen werk en privé. Grofweg heb je natuurlijk twee soorten reacties bij ondernemers. Voor de optimistische ondernemers geldt: nu is het tijd om aan te vallen. En voor de pessimisten geldt: nu is het om zoveel mogelijk op de kosten te bezuinigen. En wat betekent dit in de praktijk? Het lijkt mij dat de aanvallers nieuwe klanten en nieuwe markten proberen aan te boren. Dit betekent: meer tijd in de zaak. De verdedigers zullen op kosten proberen te besparen door bijvoorbeeld meer zelf te gaan doen. En wat betekent dit? Meer tijd in de zaak. De crisis betekent dus, volgens mij, dat alle ondernemers meer tijd in hun onderneming zullen steken, en dit zal ongetwijfeld gevolgen hebben voor de balans tussen werk en privé.

Een boot die niet rockt maar rammelt

2009-04-17T23:46:00.003+02:00

Als je ziet wat er allemaal bij elkaar gebracht is voor de speelfilm The Boat that Rocked, dat kon niet misgaan. Om te beginnen al het gegeven: een zendschip met piratenradio in de jaren zestig, met een verhaal dat losjes gebaseerd is op dat van Radio Caroline. Het is een tijd waarin rock ’n roll door regeringen nog als een bedreiging van de goede zeden wordt gezien. De diskjockeys zijn een stelletje gezellige rebellen die, behalve de regering, het ganse volk achter zich weten. En bovenal is er de muziek uit de jaren zestig met die naïeve, revolutionaire, aanstekelijke energie; na de saaie jaren vijftig was de wereld klaar voor sex & drugs & rock ’n roll. Zulke muziek is nooit meer gemaakt.

Dan de acteurs, ook niet gering. De Amerikaanse Oscarwinnaar Philip Seymour Hoffman; vooraanstaande Engelse acteurs als Bill Nighy, Kenneth Branagh en Emma Thompson. En vooral de schrijver en regisseur Richard Curtis. Aan zijn naam zijn verbonden: Love Actually, Notting Hill, Four Weddings and a Funeral, Mr. Bean, Spitting Image, Not the Nine O’Clock News, Black Adder. Buiten Steven Spielberg en George Lucas zal het moeilijk zijn om een levende schrijver/regisseur in film en televisie te vinden met een indrukwekkender rijtje titels in zijn CV. Steeds wist Curtis op de een of andere manier de zeldzame combinatie van goed en commercieel succesvol voor elkaar te krijgen.

En toch gaat het mis met The Boat that Rocked. Althans, voor een belangrijk deel. Het blijft gezellig. En, het moet gezegd, de muziek is goed bij elkaar gezocht. Met liefde en verstand, en zonder uit het veld geslagen te raken door eventuele belachelijke financiële eisen van rechthebbenden. En ook zonder de angst om zo verschillende stijlen en reputaties achter elkaar te zetten. Het is gedaan door iemand die wist dat hij niet fout kon gaan, gewoon, omdat hij van al die plaatjes houdt.

Maar dan blijkt dat schrijver en regisseur Curtis zijn huiswerk niet heeft gedaan. The Boat that Rocked is een heel slecht geresearchte film. Curtis dacht misschien dat hij het zo wel wist. Een hoop mensen beschikken immers over veel parate kennis over die tijd. Maar als Curtis echt goede research had gedaan dan had hij geweten hoe hij het verhaal had moeten benaderen; gewoon, een goede kapstok. En vooral in de tweede helft van de 129 minuten blijkt dat het scenario geschreven is als een losse serie sketches die op papier allemaal winners leken. Dan blijkt dat de man die ooit de dialogen van Black Adder schreef ook de mist in kan gaan als hij eigenlijk niet goed weet met wat voor een verhaal hij bezig is.

Dat de makers kennelijk niet goed wisten wat voor film ze maakten – toegegeven, het klinkt bizar bij al die reputaties – blijkt uit de marketing van de film in Engeland. Daar is het geheel gebracht als een liefdeskomedie van de makers van Love Actually, maar dan met plaatjes uit de jaren zestig en piratenradio. Helemaal fout. Het is eenvoudig geen liefdeskomedie. Uit het tegenvallende commerciële succes is daar ook gebleken dat het publiek op het verkeerde been was gezet en na de eerste week geen mondreclame maakte.

De film is vooral een verhaal over een groep mannen zonder vrouwen. En in die groep komt een jongeman langs, door zijn moeder gestuurd nadat hij van school is getrapt, om een man te worden. Eigenlijk een beetje te vergelijken met wat jongemannen vroeger tijdens hun dienstplicht meemaakten. En ja, vooruit, regelmatig kwam er een boot met vrouwen langs, maar dat doet niets af aan de basis van het verhaal.

(sinds donderdag in 80 bioscopen)

The right to remain silent (Nederlandse versie)

2009-04-16T23:50:00.005+02:00

Het zal het einde van Dog Day Afternoon geweest zijn. Al Pacino is net ingerekend en geboeid; dat vliegtuig in ruil voor gijzelaars is niet doorgegaan; hij staart met een lege blik voor zich uit; en dan hoort hij zijn rechten. ‘You have the right to remain silent.’ En: ‘You have the right to speak to an attorney, and to have an attorney present during any questioning.’ Het was mijn eerste keer dat ik me bewust werd dat een verdachte grondrechten heeft. Amerikaanse scenarioschrijvers hebben de dramatische kracht van deze zinnen altijd heel goed begrepen, zodat de halve wereld op de hoogte is geraakt van enkele grondbeginselen van de Amerikaanse rechtsstaat.

Zonder meer ging ik ervan uit dat het in Nederland ook zo was. Later hoorde ik dat een advocaat in Nederland helemaal niet aanwezig mag zijn bij het eerste verhoor van een verdachte. Het was een schok voor me, en ik voelde teleurstelling. Politie en justitie vinden dat zoiets de voortgang van een onderzoek zou kunnen schaden. Dat argument heeft nooit indruk op me gemaakt. Zijn ze in Nederland minder slim of zo dan hun Amerikaanse tegenhangers? Hebben ze een beetje positieve discriminatie nodig omdat het anders te moeilijk voor ze wordt?

Gelukkig is er eind vorig jaar een uitspraak geweest van het Europese Hof van de Rechten van de Mens (EHRM) die de Nederlandse situatie op losse schroeven zet. Het was ook nog eens een uitspraak met een tikkeltje ironie. Het ging namelijk om de zaak van een Turkse Koerd tegen Turkije. Hij had een illegaal spandoek aan een brug gehangen. In eerste instantie was hij veroordeeld op grond van het eerste politieverhoor. Maar in hoger beroep beriep hij zich erop dat hij strafbare feiten had bekend onder druk van een antiterrorisme-eenheid en in afwezigheid van een advocaat. Het EHRM kwam vervolgens met de hoofdregel dat ‘de toegang tot een raadsman mogelijk moet zijn vanaf het moment dat de ondervraging van een verdachte door de politie begint’.

Zo, dat zal ze leren die Turken. En het zou misschien best wel eens kunnen dat Turkije ooit nog eens lid van de Europese Unie wordt, dus het kan nooit kwaad om ze maar even flink de lessen van rechtsstaat en democratie lezen. Alleen, nu moet deze rechtsregel natuurlijk ook gelden voor de staten die al lid zijn van de Europese Unie. Eh, bijvoorbeeld Nederland. En toen moest men in de Nederlandse rechtsstaat concluderen dat er toch het een en ander moet veranderen in de benadering van verdachten bij het eerste politieverhoor.

Zuinig concludeert minister Hirsch Ballin van Justitie dat het arrest niet per se verplicht tot de aanwezigheid van een raadsman tijdens het eerste politieverhoor. Maar een verdachte moet wel te horen krijgen dat hij het recht heeft om te zwijgen, dat hij het recht heeft op rechtsbijstand, en op overleg met zijn advocaat voor dat eerste verhoor. Toch een beetje voorzichtig schrijft de minister: ‘Het verbinden van gevolgen aan deze arresten heeft, zoals gezegd, een betrekkelijk speculatief karakter.’ En: ‘...de betekenis van het arrest voor de Nederlandse regeling pas echt duidelijk wordt als uitspraak is gedaan in een Nederlandse zaak.’ En letterlijk zuinig: ‘Ik hecht eraan nu reeds aan te geven dat, indien in ruimere aanwezigheid van een raadsman bij politieverhoor zou moeten worden voorzien, daaruit onvermijdelijk financiële consequenties...’ Enzovoorts, enzovoorts.

Maar naar mijn mening staat de zuinige interpretatie van de hoofdregel van toegang tot een raadsman nog helemaal niet in steen gebeiteld. Terwijl het gaat om een verandering van de eerste orde in de praktijk van het strafrecht. Er zal eerst stevig geprocedeerd moeten worden en jurisprudentie moeten ontstaan. Hup Bram Moszkowicz en al je advocatenvriendjes – laat ze alle hoeken van de rechtszaal zien!

(Deze post is eveneens gepubliceerd op Sargasso.nl)

Wat heeft Groningen dat wij niet hebben?

2009-04-15T23:47:00.002+02:00

Deze zomer start de aanleg van draadloos internet in het centrum van Groningen, en in oktober is het klaar, juicht het nieuwsbericht. Begin 2011 zal de hele stad Groningen beschikken over een draadloos netwerk. Shit, wat heeft Groningen dat wij niet hebben? En het is ook nog eens bijzonder omdat er niet met hotspots gewerkt wordt maar met één stadsdekkend Wi-Fi netwerk.

De gemeente Groningen, de universiteit en de hogeschool zitten erachter, lees ik. Samen hebben ze 3 miljoen euro op tafel gelegd en in de CV Unwired Holding gestopt. Unwired zal het werk doen en het geld gaan verdienen. Studenten kunnen nu natuurlijk vanaf allerlei plekken op het netwerk van hun onderwijsinstelling komen. Maar voor gewone gebruikers zal het niet gratis zijn, want die hebben nog steeds een provider nodig. Zo zal er geen oneerlijke concurrentie zijn.

Hmm. Ho. Stop. Ik voel gewoon dat er iets niet goed zit. Als het allemaal zo prachtig is, en technisch niet eens zo moeilijk om aan te leggen, waarom zijn allerlei andere steden in Nederland hier niet al lang mee begonnen? Tijd om eens wat te gaan googelen. Ik kom de naam MetroFi tegen. In San Jose, notabene de officieuze hoofdstad van Silicon Valley, is het mislukt. MetroFi werkte met twee formules: gratis, en dan met inkomen uit advertenties, of met abonnenmenten. Het mislukte omdat mensen er niet voor wilden betalen. En bij de gratis-formule vielen de advertentie-inkomsten tegen. Vorig jaar is MetroFi over de kop gegaan.

Wi-Fi in grote stedelijke gebieden blijkt toch veel lastiger te zijn dan iedereen gedacht had. Het is er wel, maar het draait kennelijk altijd om de vraag wie bereid is om geld op tafel te leggen. Meestal draait het alleen in het centrum vanwege de toeristische functie. Parijs schijnt een uitgestrekt netwerk te hebben. In Mountain View is de firma Google bereid gebleken om te betalen. En soms wordt het door vrijwilligers gerund.

Kijk eens aan, dan stelt iedereen zich toch kennelijk de tijdloze vraag ‘wat koop ik ervoor?’ En waarom zou het dan in Groningen wel lukken waar het in zoveel andere steden in de wereld is fout gegaan? Dat er een pilotproject in Groningen geslaagd is zegt me niks. Wat natuurlijk van belang is is dat enkele grote partijen 3 miljoen euro op tafel gelegd hebben. Maar er moet ook nog het nodige aangelegd worden. Met die 3 miljoen kan Unwired gewoon een tijdje vooruit, maar de winsten zullen uit bijkomende activiteiten moeten komen.

Neem een gewone consument die bijvoorbeeld thuis internet via de kabel heeft. Als hij in Groningen met zijn laptop een Wi-Fi verbinding erbij wil krijgen, dan zal iemand ergens iets bij moeten passen. Unwired zal dat niet doen, want die moeten uit dit soort diensten juist extra inkomen genereren. De provider zal het ook niet doen, want dat is ook een commercieel bedrijf en waarom zouden ze een bepaalde groep klanten voortrekken? Dus moet de klant betalen. Maar waarom zou de klant dat doen? Als hij echt overal draadloos internet wil hebben dan had hij toch al lang een (niet eens zo duur) mobiel internetabonnement genomen? Om echt geld te gaan verdienen zal Unwired met een wel heel bijzonder antwoord moeten komen op die eeuwige vraag van klanten aller landen.

Lucky Obama, het bootje en de trekker

2009-04-14T23:52:00.000+02:00

Als het mis was gegaan met die Amerikaanse kapitein tussen die Somalische piraten was dat Barack Obama aangerekend. Zwaar. De Amerikaanse conservatieven loeren op een kans om de populaire president onderuit te halen. En ze weten dat zo’n mislukking aan een president kan blijven kleven. Zoals Jimmy Carter halverwege de helicopters moest terugsturen van die bevrijdingsactie in Iran. Misschien heeft hem dat toen zijn herverkiezing gekost, waardoor Amerika en de wereld Ronald Reagan kregen. En Bill Clinton had zijn eigen Somalische averij met die Black-Hawk-Down-situatie waarin we Somaliërs Amerikaanse lijken zagen rondslepen op de tv-schermen van de wereld.

Obama niet, lucky Obama. Drie schoten in het donker. Night Vision natuurlijk, en Navy Seals – scherpschutters. Alle drie in één keer raak in het hoofd. Over en uit. Terwijl zijn eerste honderd dagen nog niet eens voorbij zijn. En de goedkeuring voor het gebruik van geweld was uit het Witte Huis gekomen. Obama blijkt dus een vent te zijn die de trekker over kan halen. Die noch voor en noch na de bevrijding van die kapitein grote verhalen op televisie heeft gehouden met laatste waarschuwingen of iets dergelijks. Hij moet altijd al geweten hebben dat hij als president bloed aan zijn handen zou krijgen. Maar toch heeft hem dat niet tegengehouden om door te gaan, om volgens zijn idealen en zo verstandig mogelijk te handelen.

Toch is het allemaal een loterij. Er had maar één golfslagje anders hoeven gaan en de piraat die de kapitein onder schot hield was niet meteen geraakt, en had zelf de trekker overgehaald. En het is niet alleen op het vlak van de meteorologie en de zeestroming een loterij. De wereld is ook een loterij omdat plekken als Somalië geen ordentelijke staat zijn maar een anarchie. Alleen omdat de Somalische staat niet bestaat kunnen de piraten blijven bestaan in een verbond met de krijgsheren.

Tegelijkertijd leven we in een wereld waarin ver van je bed helemaal niet bestaat. Mochten we ooit gedacht hebben dat ver van ons bed een realiteit is dan peperen internet en de andere communicatiemedia ons elke dag in dat het niet zo is, en dat wat die andere mensen doen gevolgen heeft voor onze benzineprijs of onze werkgelegenheid of voor ons milieu of onze wat dan ook. Anarchie en ordentelijke staten kunnen niet in dezelfde wereld blijven bestaan. Alleen, dat doen ze dus wel. Het zal blijven wrikken.

Dat bootje met die piraten en die kapitein dreef in elk geval naast Obama’s bed. Elke nacht. Verstandige man die Obama. En uiteindelijk deelnemer aan een loterij.

Knowing is vakkundige maar pretentieuze film

2009-04-10T23:39:00.005+02:00

Is het universum deterministisch? Of hobbelen we rond in een hutspot van toeval en vrije wil? Het is waarschijnlijk een van de oudste filosofische debatten. Voor een film is het een uitstekend uitgangspunt. En ik verwacht niet dat een film mij van een of ander standpunt overtuigt, maar de maker mag het altijd proberen.

Ik verlang van een speelfilm dat hij me intrigeert. Als ik de zaal uitloop wil ik eigenlijk het gevoel hebben dat ik op mijn hoofd loop. Het liefst wil ik iets ervaren wat ik nog niet eerder zo voelde, of beter: een verbinding tussen voelen en weten maken die ik nog niet eerder gelegd had. Zoals bijvoorbeeld vorige week toen Kate Winslet als analfabete vrouw in The Reader mij liet voelen en weten dat zij uit schaamte voor haar gebrek een relatie afhield en ook kwaad deed, zowel aan anderen als zichzelf, en toch schuldig was.

Ook was het zo dat Knowing van mijn favoriete recensent Roger Ebert een hoge waardering kreeg. Bovendien, sciencefiction is bij uitstek het fictiegenre dat zich verdiept in ideeën. Dus zo’n film legt een intrigerend verband tussen voelen en weten. En dat hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn – vorig jaar was Wall-E een geslaagd voorbeeld. Of, de andere mogelijkheid, de sciencefiction gaat af door de zijdeur.

Het basisgegeven van Knowing is dat schoolkinderen in het jaar 1959 een tekening maken van hun toekomstbeeld en die voor de school begraven in een tijdcapsule. Vijftig jaar later wordt het geval plechtig opgegraven. Nicholas Cage is in dit verhaal een alleenstaande natuurkundeprofessor wiens zoontje een bijzondere tekening uit die tijdcapsule krijgt, met alleen maar getallen. Door een toeval (of niet dus) ontdekt Cage dat er een patroon in de getallen zit: coördinaten, tijdstippen en dodenaantallen van rampen in de afgelopen vijftig jaar blijken exact voorspeld. En dan gaat Cage met zijn bekende door zielepijn gekwelde (en met kohl-potlood omlijnde) ogen een combinatie van actieheld en ideale vader neerzetten. Gebrek (drankzucht) geen bezwaar, als hij maar goede daden verricht.

Oké, allemaal tot je dienst. Maar onderweg raakte het verhaal mij kwijt. En dat is zonde als je ziet hoe vakkundig de film gemaakt is. Regisseur Alex Proyas (I Robot, Dark City) heeft vaardig aan genrevermenging gedaan met scienfiction, occulte thriller en een beetje psychologisch drama. En hij kreeg me echt ondersteboven met de special effects. Het speciale van de special effects was dat ze nu eens niet te maken hadden met superhelden of bovennatuurlijke gebeurtenissen. Nee, we zagen gewone ongelukken met trein, auto en vliegtuig. Met hele overtuigende beelden, maar een hele simpele mise-en-scène, montage en découpage. Niks geen bombast, want niet nodig, en des te indringender. Hier kun je aan zien dat Proyas een vakman is die iets van het medium begrijpt.

Proyas overtuigt op allerlei onderdelen, maar met het ideeënconflict tussen determinisme en toeval – een pretentie die hij vanaf het begin duidelijk neerzet – doet hij niets intrigerends. Knowing is geen geslaagde sciencefiction film geworden. Het spannendst zijn de gewone huis-tuin-en-keukenongelukken. Wellicht is dat geen, eh, toeval.

Draadloos naar de dood van de privacy

2009-04-09T23:44:00.001+02:00

“Ik zal het maar eerlijk zeggen, Sofie. Maar er staan dingen van je op het web – foto’s, filmpjes. Nou, nou, nou... Als we nu alleen op de wereld waren, maar dat is niet zo. Het punt is: we zijn afhankelijk van onze klanten, en als die jou gaan natrekken op het internet... Enne... Helaas kunnen we je niet aannemen.”

“Ik dacht al dat u dat zou gaan zeggen, meneer De Wit. Maar er staan dus dingen van u op tape... U met de buurvrouw, u met ene Jane. Nou, nou, nou... Toevallig heb ik die tape in mijn bezit. Als klanten dat op het web zouden vinden, of uw vrouw... Ik kan eventueel wat fragmenten laten horen. Daarom vind ik dat we maar het beste door kunnen gaan met dit sollicitatiegesprek. Vindt u ook niet, meneer De Wit?”

Sinds de NOVA-uitzending van gisteravond lijkt het me niet helemaal denkbeeldig dat zo’n gesprek nog eens voor zal komen. Een team van NOVA had met een laptop en een bepaald type netwerkkaart, dat je voor 23 euro kunt kopen, een week lang allerlei telefoongesprekken afgeluisterd die met draadloze telefoons en headsets gevoerd waren. Een ziekenhuis, de meldkamer van de politie, de belastingdienst, een advocaat en zijn cliënt, een minister, gewone burgers – bij allemaal bleek het kinderlijk eenvoudig om hun gesprekken af te luisteren. En achter gevoelige informatie te komen.

Zo’n draadloze telefoonset, met dect-telefoons, is tegenwoordig in verreweg de meeste huishoudens in Nederland aanwezig; het is vergelijkbaar met de penetratiegraad van het internet. Bij naar schatting de helft van de in omloop zijnde dect-toestellen staat de encryptie niet ingeschakeld, zijn de gesprekken dus af te luisteren. Als je een woonhuis belt dan moet je er dus eigenlijk rekening mee houden dat het gesprek makkelijk afluisterbaar zal zijn. Een door NOVA geïnterviewde IT-beveiligingsexpert verwacht dat wat nu voor dect-toestellen geldt binnen één à twee jaar voor gsm-toestellen geldt.

Je zou het zelfs als een hobby kunnen gaan beschouwen. Ik weet nog wel dat ik vroeger op de middelbare school met mijn vrienden ouders van bekenden opbelde, en dan waren we bijvoorbeeld een officiële instantie en probeerden we die mensen van alles op de mouw te spelden. Tegenwoordig kun je het als niet al te dure hobby zien om allerlei mensen in de buurt te gaan afluisteren. Of je partner als die in een andere kamer telefonisch de relatie aan het doornemen is.

Toch is na de NOVA-uitzending niet de pleuris uitgebroken. De belastingdienst liet aan NOVA weten dat ze gaan onderzoeken hoe groot het probleem is en indien nodig direct maatregelen nemen. Indien nodig – tsja. De raad van hoofdcommissarissen van politie erkent dat de bewuste toestellen inderdaad gebruikt worden en deze op termijn zullen verdwijnen. Op termijn – dus bij deze zijn we voor morgen, volgende week en volgend jaar uitgenodigd om de politie af te luisteren. De IT-beveiligingsexpert bij NOVA constateerde gemakzucht bij de burgers en cynisme bij de fabrikanten. Hij vertelde dat op dit gebied al twintig, dertig jaar weinig protest te horen is, en de fabrikanten bij gebrek aan tegengas gewoon door zullen gaan.

Tsja, die onaangedane gemakzucht. Privacy? Nou niet moeilijk gaan doen. Trouwens, waar blijven Wall-E en al die andere robots die ons de vervelende dingen uit handen gaan nemen?

Kan Microsoft de netbook-revolutie stoppen?

2009-04-08T23:49:00.004+02:00

Microsoft geeft, Microsoft neemt. Althans, zo zien ze dat graag in Redmond. Het bedrijf kwam vandaag op verschillende manieren in het nieuws die op het eerste gezicht niet opzienbarend zijn, maar die bij nader inzien toch vooruit wijzen naar ontwikkelingen met mogelijk verstrekkende gevolgen. Niet in de laatste plaats voor Microsoft zelf.

Allereerst voorspelt het bedrijf dat internet in Europa de televisie in juni 2010 inhaalt als belangrijkste medium. Oké, dat hadden we wel zo’n beetje verwacht. Bij de drie voornaamste schermen van nu – televisie, computer, mobieltje – vindt in de komende vijf jaar een ontwikkeling plaats naar een andere driedeling van schermen. Televisie en pc zullen als het ware in elkaar overvloeien in een groot, statisch scherm thuis, waardoor de noodzaak vervalt om in real-time televisie te kijken. Het tweede scherm zal de smartphone zijn, ons nog weer verder vernieuwde mobieltje. En het derde soort scherm zal aangesloten zijn op wi-fi en uiterst draagbaar zijn – de opvolgers van onze huidige laptops / netbooks. Behulpzaam merkt het bedrijf op dat consumenten nog allerlei barrières tegenkomen als ze bijvoorbeeld foto’s willen overbrengen van de ene informatiedrager naar de andere, en Microsoft gaat de mensen daar natuurlijk bij helpen – een wereld zonder beperkingen!

Maar dan de aankondiging dat Microsoft vanaf 14 april aanstaande de mainstream ondersteuning van XP zal beëindigen. Dit terwijl 63 procent (...) van alle internetgebruikers wereldwijd XP als besturingssysteem gebruikt, tegen maar 24 procent Windows Vista. Microsoft verdient drie keer zoveel aan de verkoop van Vista als aan XP. Maar Vista is een moloch die onbruikbaar is voor netbooks. De Telegraaf schreef vandaag vol ontzag dat Microsoft nu domineert op de netbook-markt. Nou, kennelijk zijn ze in Redmond totaal niet onder de indruk van de marge die ze op XP maken. Dus draaien ze XP de nek om, terwijl ze de marktleider uit de begindagen van de netbook, Linux al uitgeschakeld hadden. Het lijkt er op dat ze de wereld Windows 7 door de strot willen duwen. Terwijl het bedrijf nog nog nergens Windows 7 voor netbooks in de winkels heeft liggen.

Het is merkwaardig wat Microsoft allemaal wil uithalen. Hoe je het ook wendt of keert, netbooks zijn het grote succesverhaal op de pc-markt van de laatste tijd. En er staat er daar een hardware-revolutie aan te komen. Jen-Hsun Huang, de topman van chipmaker Nvidia zegt: ‘Het tijdperk van de perfecte internetcomputer van 99 dollar komt eraan.’ En in die perfecte maar goedkope internetcomputer zit dan geen technologie van het duo Microsoft / Intel, maar een architectuur (ARM / Linux) die is overgenomen van mobiele telefoons, waar ze altijd al hebben moeten woekeren met ruimte en kosten.

Intel en Microsoft waarschuwen dat consumenten sceptisch moeten zijn over elke computer die goedkoper is dan 300 dollar. Ja, dat begrijpen we helemaal. Op computers van onder de 100 dollar kan het duo Wintel nooit meer de marges maken die ze gewend waren. Vinden ze helemaal niet leuk.

Er komt nu een situatie dat de marktleider bij de netbooks een onbruikbaar besturingssysteem (Vista) heeft, een niet meer ondersteund systeem (XP) en een nog onbewezen systeem (Windows 7). Terwijl er een hardware-revolutie in de pen zit. Het zou me niet verbazen als ze nu de deur hebben opengezet voor de concurrentie.

Minister Eurlings remt de kilometerheffing af

2009-04-07T23:37:00.004+02:00

En opeens kunnen we de kilometerheffing wel vergeten. Althans, voor deze kabinetsperiode. En wat er daarna voor kabinet komt, het is voor iedereen een grote vraag. Zover zijn we echter nog niet.

Minister van Verkeer en Waterstaat Camiel Eurlings heeft de Kamer laten weten dat hij de kilometerheffing voor vrachtwagens uitstelt. Omdat hij de risico´s van het systeem nog te groot vindt. GroenLinks heeft de minister nu naar de Kamer geroepen. En in de reacties van oppositiepartijen bespeur ik een buitenproportionele verontwaardiging. Hier moet meer aan de hand zijn.

Eerst het nieuwsbericht van de minister even bekijken. Ik lees 2011, iets met vrachtwagens, extern onderzoek, accountantsdienst en drie soorten risico. Ho, zegt hij nu dat hij tot nu toe geen onvoorziene risico’s heeft ingepland in zijn projectbegroting? Er komt voorbij: zonder risico’s, met bekende risico’s en met onvoorziene risico’s. Tot nu toe heeft hij alleen met de eerste twee categorieën gewerkt. En op die laatste categorie is hij pas gekomen ‘op basis van een extern onderzoek naar de robuustheid van de planning, dat hij op aanraden van zijn accountantsdienst heeft laten uitvoeren.’ Het staat er echt.

Eurlings is zelf ingenieur. Onder zijn verantwoordelijkheid is er bij zo’n gevoelig project als de kilometerheffing, ‘het juweeltje van dit kabinet’, iets heel belangrijks nagelaten. Of zoals het nieuwsbericht van zijn eigen ministerie stelt: ‘De minister heeft het advies gekregen ook onvoorziene risico’s in de planning op te nemen, te vergelijken met een post onvoorzien in een kostenraming.’ Guttegut, alsof ze dit zomaar voor het eerst bedenken – onvoorziene risico’s, helemaal vergeten!

Tsja. En dan kom ik tegen dat Eurlings vorig jaar al aangaf dat er grote kans was dat 2011 niet gehaald werd. Hmm. Er zijn maar een paar mogelijkheden. Dat hij het teveel als een techneut heeft aangepakt, sluit ik uit. Een techneut had die onvoorziene risico’s juist wel meegenomen. Was hij politiek naïef? Wel, enkele feiten spreken hier voor zich. Zijn vader zat al in de Limburgse politiek; kleine Camiel zat al op achtjarige leeftijd op de politieke tribune bij gemeenteraadsvergaderingen; op zijn twintigste was hij gemeenteraadslid in Valkenburg; hij werd de derde jongste minister in Nederlandse kabinetten sinds 1815. Deze man is niet politiek naïef. Kortom: I smell a rat.

Maar wat wil Eurlings nu? Terug naar die buitenproportionele reacties van oppositiepartijen. VVD-Kamerlid Aptroot noemt hem ‘laf’. Dus: Eurlings wil aardig gevonden worden, in dit geval door linkse jongens en meisjes. Volgens SP-Kamerlid Roemer hebben Eurlings en zijn partij (CDA) de kilometerheffing in werkelijkheid nooit gewild. Dus: Eurlings heeft altijd gemanipuleerd, Eurlings wil macht. GroenLinks-Kamerlid Vendriks: ‘Eurlings heeft eerst de luchtvaart gered met het afschaffen van de vliegtaks, en nu dit. Dit is niet goed voor het milieu.’ Dus: Eurlings wil gewoon dingen voor elkaar krijgen, of tegenhouden.

Volgens mij wil Eurlings het allemaal. Aardig gevonden worden, macht, praktische dingen voor elkaar krijgen of juist tegenhouden. Ik vermoed alleen dat hij op wisselende momenten van de dag, en afhankelijk van zijn gezelschap, steeds een andere top-3 heeft. Welnu, als Balkenende straks iets internationaals gaat doen lijkt Eurlings me de perfecte CDA-windvaan om ja te zeggen tegen Geert Wilders.

Barack Obama's ego loopt nooit in de weg

2009-04-06T23:50:00.002+02:00

Barack Obama kwam, zag, en bleef raadselachtig. Wat mij het meeste bij hem opvalt is dat Obama een man is bij wie het ego niet in de weg loopt. En dat kan eigenlijk niet.

Hij heeft de baan waarvoor je zo’n beetje het grootste ego van de wereld moet hebben. Twee jaar lang heeft hij zich het vuur uit de sloffen gelopen in een verkiezingscampagne waar ik plaatsvervangend uitgeput van raakte als ik er alleen maar naar keek. Er moet iets enorms zijn dat deze man in beweging zet. En toch kan ik zijn ego maar niet ontwaren – of het is onmetelijk klein; of het is te groot voor het tv-scherm; of er is nog iets aan de hand met deze man wat ik gewoon niet kan plaatsen. Feit is in elk geval dat zijn ego niet in de weg loopt.

Bij zijn trip door Europa waren er weer genoeg niet te regisseren voorvalletjes die hier blijk van gaven. Met het voorval met de bobby heeft hij het hart van de Engelsen voor altijd gestolen. Op weg naar Downing Street 10 passeerde Obama de traditioneel gehelmde politieman en zei iets vriendelijks tegen hem. De bobby, gewend aan hoogwaardigheidsbekleders die hem letterlijk en figuurlijk niet zien staan, was zo aangenaam verrast dat hij zichzelf vergat en daarna zijn hand uitstak naar Gordon Brown die hem, natuurlijk, niet zag staan. Een minuscuul voorval. Maar heel Engeland zag het en werd geraakt. Omdat het land de herinnering aan het klassensysteem nog levendig met zich meedraagt, als die geamputeerde arm waar je maar pijn aan blijft houden. Voor Engelsen is vriendelijkheid jegens ‘de bedienden’ het ware adelskenmerk.

In Engeland loste Obama ook nog een conflictje tussen Frankrijk en China op door de beide leiders even apart te nemen. Uiteindelijk hoefde hij maar één woord in de tekst te veranderen om tot een oplossing te komen waar beide partijen vrede mee hadden. Het ging niet om dat ene woord, een simpele oplossing waar de beide leiders kennelijk zelf niet op gekomen waren. Het punt was dat bij Obama het ego niet in de weg liep.

En een dreigende crisis tussen Turkije en de rest van de NAVO-partners werd uiteindelijk beslecht door een sessie van een uur met Obama, de Deense kandidaat voor de hoogste NAVO-post Rasmussen en de Turkse president Gul. En jawel, ook dat lukte weer. Ik weet natuurlijk niet hoe het gegaan is, maar ik denk dat Rasmussen en Gul er zonder Obama niet uitgekomen waren.

Toch wist het commentaar van de Volkskrant weer met zo’n meewarig ‘we-staan-heus-achter-Obama-maar-we-zijn-nu-eenmaal- zuur-en-afgunstig’-toontje te vertellen over de Europese toezeggingen voor Afghanistan: ‘Minimaler kan haast niet.’ Zegeningen tellen is ook zo moelijk. Maar wie weet aait Obama ze nog eens over het bolletje met een vriendelijk interview.

Liefdesles van Kate Winslet in The Reader

2009-04-03T23:49:00.002+02:00

Ze heeft me geraakt. Ik had niet gedacht dat ik dat nog eens van Kate Winslet zou zeggen. Meestal heb ik iets van: ik begrijp niet waarom zij zo’n succesvolle actrice is geworden. Maar deze keer: lof. Terecht dat ze voor haar rol als Hanna Schmitz in The Reader een Oscar heeft gekregen.

Jaren negentig. De wat mistroostig ogende jurist Michael Berg (Ralph Fiennes) kijkt uit het raam en ziet zijn jongere zelf in een tram rijden. Flashback naar de jaren vijftig. Berg (nu gespeeld door David Kross) is een gymnasiast van een jaar of vijftien die doodziek uit de tram moet stappen. Hij geeft over in een portiek. Dan duikt een daadkrachtige vrouw op – jawel, Kate – die het braaksel wegspoelt met emmers water en hem verder helpt.

Als hij terugkomt om haar te bedanken onstaat een affaire tussen de jongeman en de twintig jaar oudere vrouw. Een zomer lang komt hij na school bij haar langs, leest hij haar voor uit de wereldliteratuur en bedrijven ze de liefde. We zien een uitruil van seks en literatuur tussen een intelligente puber en een zeer lichamelijke vrouw die zijn moeder had kunnen zijn.

The Reader is duidelijk een zeer gekunstelde speelfilm. Hier kleven risico’s aan, maar wat mij betreft is dat geconstrueerde toch een grote kracht van het verhaal. Het zorgt ervoor dat het een film wordt die ertoe doet. Aan de hand van levenservaringen van personages wordt het Duitse verwerken van de Tweede Wereldoorlog tegen het licht gehouden.

Hannah Schmitz verdwijnt plotseling en zonder uitleg uit het leven van de jonge Michael Berg. Fastforward naar de jaren zestig. Michael is rechtenstudent en volgt als een van de weinigen een college over de Duitse schuldvraag. Met de professor bezoeken de studenten een proces tegen SS-kampbewaaksters. Dan krijgt Michael de schrik van zijn leven: daar zit Hannah, zij is beklaagde. De zomer met haar was zijn meest intense levenservaring. Zijn gevoelens voor haar zijn niet verdwenen, maar kun je nog steeds van een vrouw houden die SS’er in een concentratiekamp is geweest?

En dan krijgen we ook de volle complexiteit van Kate Winslet’s Hanna Schmitz te zien, geholpen door diverse tijdsschakelingen in het verhaal. Ze blijkt nog een geheim gehad te hebben, waardoor Michael begrijpt waarom ze altijd voorgelezen wilde worden: ze is analfabeet. En in de beklaagdenbank geeft ze met een krankzinnige redenering aan dat ze mensen liet opruimen omdat er plaats gemaakt moest worden voor nieuwkomers. Opruimen om op te ruimen – het is van een grote morele ongeletterdheid. Maar vanwege de schaamte voor haar ongeletterdheid berokkent ze zichzelf ook grote schade in het proces. De schaamte was kennelijk groter dan het schuldbesef, of ze nu anderen of zichzelf kwaad berokkende.

En was ze bijvoorbeeld een beter mens geworden als wel had leren lezen? In dit Duitsland dat door zijn intellectuelen verraden werd? En toen liet Kate Winslet me ook nog inzien dat analfabeten vaak een relatie afhouden uit schaamte voor hun handicap. Ik begon te geven om de mens die vanwege dit alles niet minder schuldig was.

Hollandse herhaling van zetten bij Rijksmuseum?

2009-04-02T23:50:00.004+02:00

Hoe meer ik me verdiep in de tragikomedie rond de verbouwing van het Rijksmuseum hoe meer ik aan de woorden van de Britse voetbalcoryfee en tv-presentator Gary Lineker moet denken: ‘Voor het Nederlands elftal hoeft niemand bang te zijn. Die schakelen, zoals altijd, zichzelf wel uit.’ Lineker sprak deze woorden vlak voor het vorige EK waar Oranje eerst een beetje schitterde en toen toch weer ten onder ging. Marco van Basten was nog bondscoach. Het nieuws bij het huidige Nederlands elftal, onder Bert van Marwijk, is dat er schokkend weinig ruzie is en iedereen zomaar zijn taak uitvoert en Oranje on-Hollands alle punten pakt. Dadelijk heeft Van Marwijk een jaar voor het WK niets meer te doen – als dat maar goed gaat.

Het nieuws rond het Rijksmuseum was vandaag dat zich maar één aannemer voor de verbouwing van het hoofdgebouw van het Rijksmuseum in Amsterdam had gemeld. En die aannemer – volgens de NOS bouwbedrijf Van Eesteren – zit met zijn prijs mogelijk tientallen miljoenen euro´s boven wat minister Ronald Plasterk begroot had. Het zou dan de tweede keer zijn dat het mis gaat met de aanbesteding. Vorig jaar ging het verkeerd toen BAM, dat zich als enige aannemer had aangemeld – ja, toen ook al –, maar liefst 88 miljoen euro boven het budget van de minister zat. Plasterk vond dat verschil echt te gek voor woorden en deed de aanbesteding nog een keer over. Maar hij wordt nu geconfronteerd met het schrikbeeld van een herhaling van zetten.

Als hij niet uitkijkt wordt hij later herinnerd als de minister die bij de verbouwing van het Rijks twee keer gepiepeld werd door de aannemers. Terwijl hij nog maar een paar maanden geleden ‘krankjorum’ zei na het zien van de filmdocumentaire The New Rijksmuseum van Oeke Hoogendijk. Hij had toen net zitten bekijken hoe het sinds 2003 allemaal zo gekomen was met dit museum, en impliceerde dat hij het allemaal wel even beter zou gaan doen.

In de film was het gedoe rond het beroemde fietserstunneltje onder het Rijks voorbij gekomen. De Spaanse architecten konden er in het begin nog wel om lachen – Holland, ja natuurlijk, fietsers en mondigheid. Maar het lachen verging hen nadat de welstandscommissie de zoveelste ontwerpwijziging had afgekeurd. Architect Ortiz zei op een gegeven moment: ‘Zo'n proces waarin niemand risico's durft te nemen, is te Nederlands voor mij.’

Niet dat er echt naar hem geluisterd werd, er kwamen nog veel meer dwarsliggende stadsdeelraden en ordners met aanvragen langs. Op een gegeven moment wist de toenmalige museumdirecteur het allemaal zelf niet meer. Directeur Ronald de Leeuw vroeg, op film notabene, aan filmer Oeke Hoogendijk: ‘Wordt het nu voorjaar 2010 of najaar 2010.’ Wel meneer De Leeuw, de verwachting is nu dat het Rijksmuseum in 2013 opengaat. Tien jaar na die tijdelijke sluiting dus.

En Ronald Plasterk? Vorig jaar had hij nog gezegd: ‘We laten ons niet gijzelen.’ En in het najaar vooruitblikkend naar de gebeurtenissen van nu: ‘Ik heb er vertrouwen in dat we goede offertes krijgen.’ En na de documentaire over het fietserstunneltje: ‘Had nou niemand zijn poot stijf kunnen houden bij de discussie over dat fietstunneltje?’ Hij moet maar eens met Marco van Basten gaan praten, of met Gary Lineker. Oeke Hoogendijk heeft overigens gewed dat het nog later dan 2013 wordt.

Barack Obama krijgt introductiecursus Europa

2009-04-01T23:42:00.004+02:00

Zal Barack Obama zijn starpower behouden en het imago van Amerika verbeteren? Zal hij een gezamenlijke aanpak van de wereldwijde crisis van de grond krijgen? Het zijn vragen op zijn eerste grote buitenlandse trip. Eerst de G20 in Londen, en dan nog een rondje Europa erachteraan. Zijn vrouw Michelle heeft hij maar meegenomen; hij zou gek zijn als hij haar thuis had gelaten. Samen blazen ze elk ander politiek echtpaar van het tv-scherm.

En uit welbegrepen eigenbelang zullen de G20-deelnemers wel met allerlei brokjes samenwerking komen. Woorden als bonussen, hedgefunds, bankensector en strengere regelgeving zullen wel voorbij komen. Alle politieke leiders begrijpen dat ze ergens mee moeten komen. Maar die protestmarsen zien er af en toe nogal heftig uit. Toch denk ik niet dat ze Obama persoonlijk raken. Ik heb bijvoorbeeld leuzen tegen het kapitalisme voorbij zien komen, voor banen, voor een groenere economie, maar geen enkele tegen hem persoonlijk.

Toch is er een punt waar hij een belangrijk meningsverschil tegenkomt. En dat zal niet binnen een week opgelost zijn. Het komt erop neer dat de Amerikanen, met in hun kielzog onder andere de Britten, extra geld willen uitgeven om de wereldeconomie te stimuleren en de Europeanen, onder aanvoering van Duitsland en Frankrijk, juist niet.

Obama kan van zijn kant er bijvoorbeeld op wijzen dat er vraaguitval is in de wereld – er wordt nu gewoon te weinig uitgegeven om de wereldeconomie van de broodnodige pep te voorzien. Als je nu te zuinig doet bestrijd je de vraaguitval met, precies, nog meer vraaguitval. Dan zijn we dus verder van huis. Maar daar kan de Duitse bondskanselier Angela Merkel tegenover stellen dat deze crisis in de eerste plaats komt doordat mensen teveel geleend geld hebben uitgegeven. En nu willen de Amerikanen het feit dat er geld is uitgegeven dat ze niet hadden, bestrijden door geld uit te geven dat ze niet hebben. ‘Nou jij weer Barack.’ Hier gaan Obama en Merkel en de rest dus niet uitkomen.

Maar volgens mij heeft Merkel nog een reden die ze er niet bijvertelt. In Europa is er ook een zekere wanhoop over, eh, Europa. Stel dat er op grote schaal Europees gestimuleerd wordt door de EU. Wie moet dat dan gaan betalen? En hoeveel? Waar moet er gestimuleerd worden? Dan komt er geheid ruzie. En landen als Duitsland en Nederland dragen al zoveel af aan de EU.

Bovendien, sinds de invoering van de euro hebben regeringen niet zoveel instrumenten meer over om echt beleid te voeren in tijden van crisis. De Italianen bijvoorbeeld kunnen nu hun lire niet meer devalueren. Belastingverhoging? Daar kun je niet mee aankomen bij je eigen bevolking en je kunt je dat vanwege de concurrentie met andere landen niet permitteren. Blijft over de begrotingsoverschrijding. De EU-landen hadden 3 procent afgesproken, en iedereen gaat daar nu al overheen. Als er nog eens extra gestimuleerd gaat worden komen daar procenten bij. Merkel is bang dat ze de Italianen dan nooit meer in het gareel krijgt.

‘O, maar Frau Merkel, zoiets kennen we in Amerika ook. In Amerika willen de mensen niet eens belasting betalen voor de luitjes die aan de andere kant van de stad wonen. Zeker als het ‘andere’ Amerikanen zijn.’

Skypen met iPhone - iets nieuws en iets heel ouds

2009-03-31T23:51:00.002+02:00

Een ezel stoot zich in het gemeen niet twee keer aan dezelfde steen. Maar in de voorhoedes van de telefoontechnologie hebben ze er een handje van om het telkens weer te doen. Telkens proberen marktleiders de markt en de consumenten hun wil op te leggen. Eerst probeerden de aanbieders van vaste telefonie de nieuwelingen van de mobiele telefonie op allerlei manieren buiten te sluiten. Zoals we weten lukte dat niet.

Jaren later probeerde de nieuwe marktleider Nokia met het Symbian-platform de concurrentie buiten te sluiten, met name Microsoft. Nokia hield daarbij de telecomaanbieders te vriend, en de Nokia-mobieltjes zaten niet toevallig in allerlei leuke abonnementen van die aanbieders. Microsoft kreeg inderdaad geen voet tussen de deur.

Maar toen kwam gelukkig Apple met de iPhone. Steve Jobs kende zijn geschiedenis en zette een soort ecosysteem op om gebruikers de mogelijkheid te bieden zelf allerlei applicaties te verzinnen en aan anderen aan te bieden. Nokia werd links en rechts gepasseerd, en is zijn positie als marktleider misschien wel voorgoed kwijtgeraakt. Goed dat Apple met een innovatie ten gunste van de consumenten kwam.

En nu komt er Skype voor de iPhone, zodat je zo goed als gratis via internet kunt bellen met iemand anders die ook Skype heeft. En wat doet Apple? Apple geeft gehoor aan het verzoek van zijn Amerikaanse telecomaanbieder AT&T om skypen op de iPhone via hun internetverbinding onmogelijk te maken. AT&T is natuurlijk bang dat het ze anders heel veel geld gaat kosten. Na deze ingreep kan er daar alleen gratis geskyped worden met een iPhone in de buurt van een Wifi-hotspot voor draadloos internet. Tsja.

Misschien is het omdat Steve Jobs ziek is. Of misschien denken ze bij Apple dat ze AT&T te vriend moeten houden en doen ze ondertussen of hun neus bloedt. Maar dit is het soort beperking dat er om vraagt om gehackt te worden. En over een tijdje raakt het natuurlijk algemeen bekend hoe je via een iPhone direct op internet kunt skypen, gewoon omdat de handleiding op het web te vinden is.

It makes me wonder. Het is een beperking die voortkomt uit de veronderstelling dat je de markt en de consumenten je wil op kunt leggen. Of ze maken bij Apple de klassieke fout van de arrogantie van de macht. Of ze huilen een beetje mee met de wolven in het bos. Het is ook niet de houding van een bedrijf dat innovatief is en vertrouwen heeft in de consument. Maar dan geeft die consument geen vertrouwen terug. Bij Apple zouden ze beter moeten weten.

Earth Hour ook, eh, succes in Nederland

2009-03-30T23:52:00.002+02:00

Eerst het geloei van sirenes in Sydney, dan de lichten uit bij het beroemde Opera House. De piramides van Gizeh, de Niagara watervallen, de Strip in Las Vegas, de Sint Pieter in Rome, de Golden Gate Bridge in San Francisco, de Tafelberg in Zuid-Afrika, de Big Ben in Londen, de Eiffeltoren in Parijs – daar gingen zaterdagavond de lichten uit in het kader van Earth Hour. Ik vind het indrukwekkend, cool. Nee, niet dat ik denk dat er energie mee is bespaard – het gaat om het gebaar, om de zeggingskracht.

Dan lees ik: Earth Hour ook goed aangeslagen in Nederland. Het begint te kriebelen bij me. Hmm. Er klopt iets niet. Ik staar naar de kop. Het woordje ‘ook’ deugt niet. En als ze de woorden ‘ook in Nederland’ gebruiken dan willen ze er meestal op wijzen dat we in dit land niet achterlopen.

Als iets werkelijk goed aanslaat dan kun je in de kop iets concreets noemen. Bijvoorbeeld: ‘Centrum Amsterdam verduisterd’ – ik ben het niet tegengekomen. Omdat het gewoon niet zo was. In Amsterdam ging de Westertoren op zwart. Geen materiaal voor een krantenkop.

Dan toch een positief feitje: vijfhonderdduizend lampen waren uitgegaan in Nederland, meldt landelijke elektriciteitsboer Tennet. Ja, dat klinkt op het eerste gezicht als een boel; even rekenen. Bij gemiddeld vijf lampen per huishouden gaat het om honderdduizend huishoudens. En bij meer dan zeven miljoen huishoudens gaat het dus om minder dan 1,5 procent van de huishoudens. Aardig, maar niet indrukwekkend.

Wereldwijd kun je van een succes spreken. Zeker bij een actie die twee jaar geleden als een lokaal initiatief in Sydney begon. Een miljard mensen is dit jaar met de actie in aanraking gekomen, schat de organisatie. Maar in Nederland, mwah. Als ik naar mezelf kijk: zaterdagavond zat ik met een groep mensen aan een restauranttafel. Tijdens Earth Hour begonnen we aan onze zelf samengestelde derde ronde Chinees uit de wok. Ik kan me niet herinneren dat iemand erover begonnen is.

Maandagmorgen begint de Volkskrant met de kop Activisten in Sydney zijn verbaasd over succes. Hoewel het nergens met zoveel woorden in de tekst staat proef ik toch ook een ‘waarom hebben we in Nederland de boot gemist bij deze actie?’ In Brechtje’s Blogje lees ik dat het overal actie-tijd is behalve in Nederland. Hier is het nog steeds navelstaren en Geert Wilders wat de klok slaat. In dit land is Geen Stijl cool. En links, alternatief en duurzaam is “nog steeds een beetje uit” volgens Brechtje. Het zal best.

Maar wat Earth Hour op zaterdagavond heeft gedaan is cool verbinden met alternatief en duurzaam. En dan zie ik wie er achter de organisatie zit: het Wereld Natuur Fonds. Dat verklaart een hoop. Het Wereld Natuur Fonds wordt in Nederland nog steeds geassocieerd met Prins Bernhard en oud-premier Lubbers. Niet cool, niet alternatief. Een wrange grap bijna: een niet-coole en niet-alternatieve organisatie zorgt voor een wereldwijd evenement dat duurzaamheid op een coole manier presenteert. Een grap die blootlegt dat dit land een beetje in de war is. Sinds de dagen van Pim Fortuyn nog steeds.

Chronobioloog bevrijder van de avondmens?

2009-03-27T23:52:00.001+01:00

De hele winter heeft hij op zijn kans liggen wachten. Hij hield geen winterslaap, hij lag in een hinderlaag. En dit weekend slaat hij keihard toe: de chronobioloog. Ja, ik had er ook nog nooit van gehoord. De chronobiologie is de wetenschap die zich met onze biologische klok bezighoudt. Maar natuurlijk, de grote kans op aandacht ligt in het weekend dat de gewone klok in de nacht van zaterdag op zondag een uur vooruitgezet wordt.

En er is niet zomaar wat aan de hand, volgens chronobioloog Domien Beersma is er van alles mis. Maandag gaan er meer verkeersongelukken gebeuren. Er zullen ook meer hartinfarcten plaatsvinden. Het hele jaar door is de eerste werkdag al de dag der hartinfarcten. Maar de eerste maandag van de zomertijd komt er een extra hoge piek, waarna de rest van de eerste week de frequentie van hartinfarcten hoog zal blijven – totaalscore: plus 5 procent. Het is allemaal uit onderzoek gebleken.

Ik denk dat je chronotype grotendeels je reactie op dit nieuws bepaalt. Ochtendmensen zullen geneigd zijn om te denken: wat een onzin, hebben ze niet wat beters te doen? De reactie van avondmensen zal meer iets zijn van: eindelijk erkenning, ik had altijd al zo’n gevoel.

Avondmensen moeten extra opletten, ze kunnen van maandag beter een relaxte dag maken, om te wennen. Veel avondmensen zijn in de zomertijd aan het eind van de avond nog lang niet moe. Waarna ze minder slaap krijgen, en er de volgende dag wat katterig bij lopen. Een grote groep houdt de hele zomer last van slaapproblemen, wat een ongunstig effect kan hebben op bloeddruk, hart, cholesterol. Alsof het gezelliger menstype afgestraft moet worden.

Maar wat willen de chronobiologen nu? Ik denk niet dat een meerderheid van de bevolking de zomertijd ter discussie wil stellen. De meeste avondmensen genieten juist van dat extra uur daglicht. Chronobioloog Beersma pleit er vooral voor om naar je chronotype te leven. Volgens hem is er niet alleen gezondheidswinst maar ook economische winst te behalen. Een baas heeft meer aan een uitgeslapen werknemer. En een gespreide binnenkomst van mensen op hun werk levert minder filedruk.

Ja, maar wat willen de chronobiologen nu echt? Meer geld voor onderzoek natuurlijk. Nou, als dat ertoe kan leiden dat er kantoortijden voor avondmensen en voor ochtendmensen komen, dan ben ik daar voor. Als avondmensen bijvoorbeeld om half elf op hun werk willen komen en daar hun chef om mogen vragen omdat ze hierin door de wet gesteund worden – dat lijkt me wel wat.

Jan Peter en Wouter en Lao Tse

2009-03-26T23:54:00.004+01:00

Nederland is een geniaal land. Alles mag, maar er kan niks. En het is zo geniaal omdat je helemaal niet mag zeggen dat het geniaal is. Want ‘doe maar gewoon’ is nog steeds het werkelijke artikel 1 van de grondwet. Deze geniale eenvoud, dit alles mogen en toch niks kunnen hebben we weer in volle glorie kunnen zien bij de verbale schermutselingen rond het crisispakket van het kabinet.

Alles mag – Balkenende stelde eerst vastberaden vast dat “alles bespreekbaar” was. Oei, misschien wel de hypotheekrenteaftrek afgeschaft? Of de aanrechtsubsidie? Er volgden drie semi-indrukwekkende weken van ‘ze komen er echt niet uit’. En toen: mwah. Uiteindelijk bleek er toch weer – geruststellend haast – niks te kunnen. Zo kennen we dit land weer.

Volgens mij is dat pakket van 17,5 miljard eigenlijk een hogere vorm van ‘er kan niks’. Het Centraal Planbureau (CPB) heeft het namelijk over 3,5 procent krimp; in geld komt dat neer op 14 miljard euro. Bedenk daarbij dat in die 17,5 miljard zo’n 6 miljard aan investeringen zit die je mag uitsmeren over de rest van de kabinetsperiode, de volgende twee jaar. Dit betekent dat het crisispakket verdacht veel in de buurt komt van wat de economie volgens het CPB gaat krimpen; het zit er net ietsje boven. Dus alleen die krimp wordt gecompenseerd. En verder – jawel – kan er niks.

In werkelijkheid proberen Balkenende en Bos ook ‘niks’ te doen. Maar zo kunnen ze dat niet verkopen natuurlijk. Wat dat betreft: ooit heeft iemand al eens gezegd dat je ‘niet moet doen’. Niet niets doen, maar niet doen. Die iemand was de Chinese wijsgeer Lao Tse. Alsof Balkenende en Bos tegenwoordig geïnspireerd worden door zijn Tao Teh King. In hoofdstuk 63 staat: ‘Handel zonder te handelen. Dien zonder zorgen over omstandigheden. Vind smaak in wat geen smaak heeft.’ Bij deze laatste zin lijkt het warempel of Lao Tse een kenner van de Holländische Wasserbombe is – een koosnaampje van onze oosterburen voor een Hollandse tomaat die nergens naar smaakt.

Dit ‘handelen zonder te handelen’ zien we ook in de manier waarop ze het grootste pijnpunt afhandelen: de verhoging van de aow-leeftijd. Natuurlijk zal die verhoging er uiteindelijk komen. Maar niemand wil daar de schuld van krijgen – liever geen vingerafdrukken. Gelukkig is er die assertieve meisjes-vakbondsman Agnes Jongerius. Die heeft al het Elsevier-commentaar vertwijfeld doen uitroepen: ‘Is Jongerius soms onze schaduwpremier?’ Ze konden haar geen grotere veer in de bips steken.

Jongerius heeft even flink met de meisjesvuisten op tafel geslagen, en kon triomfantelijk voor de camera’s uitroepen dat de verhoging van de aow-leeftijd van de baan is. Het kabinet heeft toen een prachtmogelijkheid geboden: de vakbonden en de werkgevers moeten er samen uitkomen en dan terugkomen met een alternatief voorstel. Natuurlijk is het volstrekt onwaarschijnlijk dat ze er samen uitkomen. Want Jongerius wil de rijke oudere op meerdere manieren meer laten betalen, wat weer onaanvaardbaar is voor de werkgevers.

Het slimme is dat Jongerius door tegen de verhoging van de aow-leeftijd te zijn het niet eens kan worden met de werkgevers, waardoor ze geen gezamenlijk alternatief kunnen bieden, waardoor de aow-leeftijd toch verhoogd moet worden. Niemand krijgt de schuld, geen vingerafdrukken – handel zonder te handelen. Met dank aan Lao Tse.

Gamen naar de bibliotheek van alles

2009-03-25T23:39:00.006+01:00

Tot nu toe willen mannen op internet alleen maar betalen voor één ding. Maar we naderen met rasse schreden het moment dat mannen er voor tenminste twee dingen zullen willen betalen. Dat tweede ding heet een revolutie in gamen te zijn. Het nieuwe bedrijf OnLive claimt met een vinding gekomen te zijn waardoor het mogelijk wordt om razendsnelle games te spelen op eenvoudige pc’s en tv’s. Als dit waar is gaan de firma’s Sony, Microsoft en Nintendo het op zijn minst erg moeilijk krijgen met hun gamecomputers. Maar áls dit waar is dan is er volgens mij nog veel meer aan de hand.

Wat brengt OnLive nu precies? Wel, games zijn de moeilijkste applicatie die consumenten gebruiken. En gamecomputers zijn nodig omdat games nogal wat rekenkracht vereisen. OnLive claimt dat dat rekenwerk op de gamecomputer niet meer nodig is maar kan verlopen via centrale computers (servers). Het enige wat je nodig hebt is een breedband internetverbinding. En wat OnLive te bieden heeft is een algoritme (in feite gewoon een procedure om een probleem op te lossen). En dit algoritme zorgt voor datacompressie (alles wordt in handige kleine pakketjes verpakt), zodat je vanuit je huis razendsnel interactief kunt gamen.

Je drukt in je luie stoel op de muisknop om bijvoorbeeld te schieten; er gaat een seintje naar de centrale server; die input wordt verwerkt; er gaat een sein terug; en op je scherm zie je wat je schoten hebben aangericht. Daarbij is de verbinding zo snel dat je een real time illusie ervaart. Gewoon met je tv (met meegeleverd kastje) of je eenvoudige pc. Dit is waar de belofte van het algoritme van OnLive op neerkomt.

Wie is OnLive-oprichter Steve Perlman eigenlijk? Perlman is een oudgediende in de Amerikaanse ict-wereld. Hij zat vroeger bij Apple als ‘principal scientist’ (dus niet de eerste de beste). Ook was hij medeoprichter van WebTV dat halverwege de jaren negentig voor zo’n 500 miljoen dollar aan Microsoft werd verkocht.

Dat OnLive in essentie een algoritme te bieden heeft wijst ook nog ergens anders op: alle benodigde infrastructuur is er al. Wat de eindconsument nodig heeft is een pc of een tv, een toetsenbord, een pc-muis, een joystick eventueel. En natuurlijk breedband, en dat is het verder wel. Breedband is op dit moment aanwezig in zo’n 80 procent van de Nederlandse huishoudens. Aan de kant van de aanbieder zijn er een stel servers nodig van het soort dat al bestaat. Dus dat is ook geen probleem.

Nog nodig was verbeeldingskracht, en een algoritme dat die verbeeldingskracht gestalte geeft in een uitvoerbare procedure (natuurlijk verwoord in een computertaal). En bovendien een bedrijf dat het allemaal gaat regelen, maar dat is geen probleem als er een consument is die bereid is om te betalen. En daar komt het feit om de hoek kijken dat gamen het tweede ding op internet is waarvoor mannen bereid zijn de portemonnee te trekken. Perlman claimt dat het een stuk goedkoper zal worden dan wat gamers nu kwijt zijn. Precieze bedragen zijn nog niet bekend.

Laten we aannemen dat het van het najaar allemaal werkelijk gaat beginnen. Volgens mij is de betekenis hiervan dat als het met gamen mogelijk is dan zal al het andere een fluitje van een cent zijn. Als je een specifieke game kunt spelen dan kun je ook een specifieke speelfilm op een specifieke plek bekijken. Waarbij je ‘m niet volledig hoeft te downloaden (dat zou investeerder Warner Brothers wel zo fijn vinden), maar toch op de pauzeknop kunt drukken als je naar de wc moet. En consumenten zullen uiteindelijk alles in één pakket willen, aan welke wens bedrijven ook zullen voldoen.

Dit algoritme is, terwijl alle benodigde hardware al aanwezig is, nou net het verbindingsstreepje dat we nodig hadden. Zo wordt namelijk iedereen voor een schappelijk bedrag lid van de bibliotheek van alles. En in de bibliotheek van alles kun je altijd overal in een oogwenk bij. Gamen, tv, je rekeningen betalen, je mails, een blog, verder gamen, een potentiële date, een stukje muziek – allemaal op dat grote scherm op je huiskamermuur. Maar als je huiskamer de goedkope bibliotheek van alles is geworden dan heeft dat gevolgen voor diverse nu bestaande businessmodellen. Een voorbeeld: jaarabonnement op de Volkskrant voor 271,90 euro? Wat een mallerds, hoe komen ze d’r bij?

Bonus: goed en slecht en niet links of rechts

2009-03-24T23:51:00.005+01:00

Bonussen zijn er ooit gekomen omdat we het ongrijpbare willen grijpen. Iedereen eigenlijk. En er zijn nu eenmaal steeds een paar mensen die fabelachtig rijk worden. Daarom vonden bedrijven het goed dat handelaren met andermans geld gingen gokken. Als ze wonnen kregen ze een percentage van de winst, een bonus, en als ze verloren waren de aandeelhouders hun geld kwijt, en kregen de handelaren geen bonus. Logisch dat ze enorme risico’s gingen nemen. Met andermans geld zou ik dat ook gedaan hebben.

Iedereen wou meer. Niet alleen een paar hebzuchtige types op de beurs. Voor een heleboel mensen was eenvoudig sparen niet goed genoeg meer. Daar kon je niet meer mee aankomen op een verjaardag. En ook bijvoorbeeld de pensioenfondsen gingen op een gegeven moment met een deel van de portefeuille achter de grote winsten aan. Gewoon fatsoenlijk beleggen voldeed niet meer. De vakbondsmensen in de Raden van Commissarissen hebben zich er ook nooit tegen verzet toen de besluiten vielen om op groot wild te jagen. Het werd allemaal met ingewikkelde en dure en nette woorden gebracht, maar het kwam er gewoon op neer dat iedereen meer wou.

Fastforward naar nog niet eens zo lang geleden, een half jaar maar. Voortdurend dreigden financiële instellingen om te vallen, die eenvoudig niet mochten omvallen omdat ze iedereen dan mee zouden nemen. Half september werd in een moment van machteloosheid, en misschien wel vooral van onoplettendheid, toegestaan dat Lehman Brothers in New York omviel. En dit bracht wereldwijd een kettingreactie teweeg, die vooral aantoonde hoe zwak het hele financiële systeem al geworden was.

Op zo’n moment is het wel lekker als je iemand de schuld kan geven. In de hele menselijke geschiedenis zijn zondebokken tamelijk onmisbaar geweest. Van week tot week wordt dan ook blijk gegeven van voortschrijdend inzicht. Wat een paar maanden geleden nog omstreden was kan nu plotseling een algemeen gedeeld inzicht worden. Soms is het inzicht zo algemeen dat het zowel links als rechts is.

Een voorbeeld: de VVD is met een motie gekomen met daarin de woorden ‘niet valt uit te leggen dat in de financiële sector nog steeds een bonuscultuur heerst’. Resultaat: de motie werd algemeen aanvaard. Niet dat er iets mee werd opgelost, maar goed. Maar zou de VVD bijvoorbeeld een week voor 15 september, de dag van Lehman, met zo’n motie zijn gekomen? Dacht het niet. Grappig is nu dat ter rechterzijde de PVV en ter linkerzijde de SP om het hardst schreeuwen dat bonussen aangepakt moeten worden, door ze weg te belasten of wat dan ook. Tsja, jezelf duidelijk links of rechts kunnen profileren is er niet eens meer bij.

En wie weet waar ons voortschrijdend inzicht ons volgende week brengt. Zo moet Wouter Bos met de bankiers om de tafel gaan zitten om een soort ‘herenakkoord’ te sluiten over bonussen. Volgens mij heeft hij er helemaal geen zin in. Maar hij moet wel. En als hij met iets komt waar alle partijen achter kunnen staan mag Wouter Bos van mij een, eh, bonus krijgen.

Prikken naar de waarheid in Lelystad

2009-03-23T23:46:00.003+01:00

De politie is er helemaal niet blij mee dat er vanmorgen een website is opgezet over Jack de Prikker. Ze hopen dat mensen wijs genoeg zijn om gevoelige informatie voor zich te houden. Veel Lelystedelingen durven de deur niet eens meer uit nu vier willekeurige mensen op een willekeurige plaats en tijd in hals en nek zijn gestoken, wat een dode tot gevolg had. Zeker, de angst is groot, en de politie heeft tientallen mensen op de zaak gezet. Maar daarom juist, ik denk dat je nu eenmaal niet tegen kunt houden dat mensen zeggen wat ze vermoeden en wat ze op hun lever hebben. Zeker als het hen iets kan schelen.

Zo kwam ik van het weekend met een late trein terug in Lelystad en nam ik op het station een taxi. Het eerste wat ik tegen de chauffeur zei was: ‘Weet u hoe het zit met die …’ ‘Natuurlijk, het is de talk of the town.’ Hij kwam met het laatste nieuws over Jack de Prikker, en een van de dingen die hij zei was: ‘Het gaat om een lichtgetinte man. Nou, in acht van de tien gevallen gaat het dan om een Marokkaan.’ Ik keek hem aan. Hoe kon hij dit nu zeggen? Maar ja, midden in de nacht, en ver van huis, ruzie maken met een taxichauffeur leek me ook geen slimme zet. Hij leek zich bewust van mijn dilemma, maar bleef vriendelijk en gewoon doen.

We praten verder over de zaak, en hoe meer hij praatte hoe meer ik zag dat hij geen onredelijke man was. Hij leek me bijvoorbeeld geen type om de ene minderheidsgroep tegenover de andere minderheidsgroep omlaag te halen. Dat hij me gewoon zei wat hij dacht leek meer een teken van een zeker respect. We ontvouwden samen enkele theorieën over de dader. Ik kwam er op uit dat het wellicht een (ex-)krantenjongen is die in Lelystad geboren is - hij weet overal de weg - en die wegrent naar een gereedstaande fiets of auto. ‘Of een brommer’, vulde de taxichauffeur aan. Bij het huis aangekomen betaalde ik en we namen afscheid. Hij keek me recht in de ogen aan, en ik bespeurde een zweem van een glimlach, een tevreden glimlach – wij konden met elkaar praten.

Maar hoe zit het dan op het internet waar iedereen met iedereen praat, en onder pseudoniem meer durft dan in levende lijve. Tsja, we kunnen niet voorkomen dat mensen hun mond opendoen. Mijn gevoel zegt dat het uiteindelijk zelfs beter is als mensen hun mond opendoen. Ook als er domme woorden uitkomen, en lelijke, zelfs haatdragende. De slimme, ware en mooie woorden zullen in de minderheid zijn. Dat waren ze altijd al. Het is gewoon beter als de etter en het pus eruit komen. En als je heel veel etter en pus voorbij hebt zien komen wordt het bijna net zoiets als roddelen..., uiteindelijk versterkt het de gemeenschap.

Duchess in een niet te ingewikkelde gouden kooi

2009-03-20T21:54:00.004+01:00

‘Iedereen houdt van de hertogin van Devonshire, behalve haar echtgenoot’, schreven de Engelse kranten eind achttiende eeuw. In de film The Duchess worden deze woorden in de mond van een figurant gelegd. Georgiana (Keira Knightley) was de Diana van haar tijd – uitgehuwelijkt aan een rijke, machtige en ongelooflijk saaie man, die vooral in zijn honden geïnteresseerd was. En net als haar nazaat uit de twintigste eeuw was de hertogin een trendsetter bij ‘all things fashionable’.

Op haar zeventiende werd ze uitgehuwelijkt aan de vijfde hertog van Devonshire met eigenlijk maar één taak: zorgen voor een zesde hertog (m, niet v). Haar moeder verzekert haar dat de hertog (Ralph Fiennes, die grootmeester van de gekwelde gelaatsuitdrukking) natuurlijk van haar zal houden. En ze verwacht net zo’n man als haar vader: onder een stugge buitenkant een betrokken levensgezel. Maar de hertog spreekt niet eens met haar: in zijn ogen is praten met je vrouw een bijzaak die geen onderdeel van de deal uitmaakt.

Georgiana sluit vriendschap met Elizabeth, een vrouw wiens kinderen door haar man zijn afgepakt. Om haar nieuwe vriendin uit de financiële nood te helpen, laat ze haar inwonen in hun enorme huis. Maar op een dag merkt ze dat de hertog niet genoeg heeft aan zijn affairetjes. Kennelijk vond hij het ook nodig om haar beste vriendin het bed in te sleuren. Het verhaal loopt dan zo’n beetje à la boeketreeks, maar met tragische wending, wat je ook verwacht bij een Diana.

Maar Georgiana was zoveel meer. Zo krijgen we bij de aftiteling te lezen dat haar minnaar – natuurlijk had ze een minnaar – later premier was geworden. Gut, ook toevallig, denk je dan. Maar dat was geen toeval. Het was helemaal geen toeval dat ze verliefd werd op een politicus. En ook geen toeval dat hij lid was van de Whig-partij, de meest vrijheidsgezinde partij van die tijd, en sympathisant van de Franse en Amerikaanse Revolutie, en voorstander van de afschaffing van de slavernij. Het was geen toeval dat ze verliefd was geworden op die meestbelovende jonge Whig die later premier zou worden.

Net zoals het niet toevallig was dat vrijheid het lijntje was naar wat de hertogin miste in haar gouden kooi. Net zo min als het toeval was dat ze verslaafd raakte – het absoluut tegengestelde van vrij – aan gokken. Terwijl ze ook verslaafd raakte aan de opiaten waar ze mee experimenteerde. Waarbij ze ook nog eens experimenteerde met allerlei vrije vormen van liefde, en ook de lesbische. We krijgen het allemaal niet te zien in Duchess. Meer dan honderd jaar had ze nog moeten wachten op de eerste feministes. In de film krijgen we alleen het aspect mannetje-bezorgt-vrouwtje-een-tragisch-leven te zien, alleen daarin krijgen we die gekooide ziel te zien die er alles aan wil doen om dat deurtje naar de vrijheid te vinden.

Kennelijk konden de producenten alleen financiering vinden voor een filmverhaal dat leek op dat van Diana, zodat ze het voor de bijbehorende doelgroep – ‘je moet het niet te ingewikkeld maken’ – in de markt konden zetten. En dat zegt dan weer iets over de vrijheid in onze tijd.

Is Benedictus de George Bush van de RK-kerk?

2009-03-19T23:49:00.003+01:00

De paus heeft een grote condoom om z’n kop. Anders kan ik niet verklaren waarom de zo intelligente Benedictus XVI die zeldzaam domme uitspraak heeft gedaan. In het vliegtuig naar Kameroen sprak hij met een paar verslaggevers over aids in Afrika: ‘…een tragedie, die niet gestuit kan worden door geld alleen, en ook niet door het uitdelen van condooms, omdat die het probleem alleen maar verergeren.’ Binnen een paar uur was er over de hele aardbol een mediarel losgebarsten.

Alsof de man niet in de gaten heeft dat er in de wereld nu toch echt iets veranderd is door internet, computers en satellieten. Alsof hij niet weet dat uitspraken nu in één wereldwijde bliep uitvergroot en verhevigd kunnen worden. Hij stond toch te praten in een vliegtuig naar Afrika? Met alleen maar een paar verslaggevers in godsnaam. Wel, bij dit laatste heeft een groot deel van de wereld zo z’n bedenkingen

Het persbureau van het Vaticaan probeerde nog te sussen: men kon toch moeilijk verwachten dat de katholieke kerk haar standpunten ging veranderen tijdens deze reis. En de paus wilde de nadruk leggen op opvoeding en verantwoordelijkheid – voor Afrikaans gebruik toch? Maar er was geen houden meer aan. Zelden is een paus er zo in geslaagd om zo’n beetje de complete westerse wereld – machthebbers en gewone burgers – in antipapisme te verenigen.

Zelfs de katholieke ontwikkelingsorganisatie Cordaid zegt dat de paus het werk van katholieke hulpverleners in Afrika schaadt. En speciaal in landen met een katholieke traditie was de reactie heftig. De Spanjaarden willen nu een miljoen condooms naar het zwarte continent sturen. Alleen de Italiaanse minster van Buitenlandse Zaken wilde geen commentaar geven. Alsof hij net niet zei: ‘Intelligente dombo, oké, maar hij is wel onze intelligente dombo.’

En in Kameroen, meldt RKnieuws.net, is een voetbalstadion met 60.000 zitplaatsen in gereedheid gebracht. Alleen is de weg van het vliegveld naar het hotel en het stadion zo’n beetje platgewalst. Winkeltjes, krotten, handeltjes – alles moest verdwijnen. Iedereen die zijn spullen niet op tijd in veiligheid bracht is het allemaal kwijt. ‘De sfeer hier in Yaoundé is vreemd. Veel mensen zijn kwaad, niet op de paus, maar wel omdat hij gekomen is.’ Alsof de machthebbers ook daar het idee hebben dat ze hun onderdanen nog jarenlang dom kunnen houden.

Ik weet niet, opeens moet ik aan George Bush denken. De man lijkt een soort model te worden voor hedendaagse leiders die hun eigen tijd en hun eigen achterban niet verstaan, en denken dat ze hun macht kunnen bestendigen met een soort eindeloze herhaling van traditionele zetten. Ook in Afrika schrijdt bijvoorbeeld de technologie voort. Over niet al te lange tijd heeft ook daar iedereen een mobieltje en op de een of andere manier toegang tot internet – informatieverspreiding zal niet te stoppen zijn. Ook Afrikaanse machthebbers kunnen niet tegenhouden dat hun onderdanen geïnformeerder worden dan ze lief is.

En het zou me niet verbazen als Benedictus ook een George Bush voor zijn eigen kudde blijkt. Dat later geschreven zal worden dat hij de katholieke traditie niet heeft kunnen bestendigen, maar versneld heeft doen afbreken. Net zoals George Bush een wegbereider voor iets anders was. Benedictus kan de condooms niet tegenhouden, integendeel, misschien blijkt later dat hij door zijn optreden juist de afschaffing van het celibaat bespoedigde. Ik hoop het nog eens mee te maken.

Nu 'goede relatie' ombudsman en politiek

2009-03-18T23:51:00.004+01:00

Meneer Kowsoleea hoort dat hij bij de overheid bekend staat als gevaarlijke drugscrimineel. Dertien jaar lang is de ondernemer slachtoffer geweest van identiteitsfraude door een junk, die zich keer op keer als hem heeft uitgegeven. De FIOD doorzoekt zijn huis; naar het buitenland reizen is bijna onmogelijk geworden. Meerdere keren wordt Kowsoleea in de boeien geslagen omdat de instanties er maar niet in slagen om zijn dossier op te schonen. Dat het in het vervolg goed zal gaan kan hem niet gegarandeerd worden. Zijn faillissement is aangevraagd. Een justitieambtenaar heeft hem het advies gegeven om dan zelf maar een andere identiteit aan te nemen. Welkom in het sprookje dat ‘de werkelijkheid in Nederland’ heet.

Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer noemt het als een van de pijnlijkste voorbeelden waar het mis kan gaan tussen overheid en burger. Aan prikkelende voorbeelden geen gebrek. Maar bij de presentatie van het jaarverslag van zijn club, krijg ik de indruk, heeft Brenninkmeijer zich nu toch wat schappelijker, wat aardiger opgesteld tegenover de Nederlandse politiek.

Verleden jaar maakte hij de Nederlandse overheid nog voor aso’s uit. De Volkskrant schreef toen over een ‘kafkaësk beeld van een “hufterige” overheid’. Het schoot de grote partijen en de premier compleet in het verkeerde keelgat. De PvdA vond dat Brenninkmeijer de schuld ‘te eenzijdig bij de overheid’ legde; het CDA vond hem ‘contraproductief bezig’; Balkenende sprak van ‘een zwart-wit verhaal’.

Dit jaar kom je in het jaarverslag zinnen over het instituut ombudsman tegen als: ‘Dat betekent dat goede verhoudingen met de Tweede Kamer essentieel zijn voor zijn functioneren.’ En meteen daarna: ‘De contacten tussen de Nationale ombudsman en de Tweede Kamer zijn in de afgelopen jaar geïntensiveerd.’ Alsof je erbij mag denken: ‘Joh, ik heb gemerkt dat je met een beetje stroop smeren toch meer vliegen vangt.’

Ja, maar welke vliegen? Aanbeveling nummer één is bijvoorbeeld ‘de burger centraal’ stellen. Nou, er is geen politieke partij en geen overheidsinstantie te vinden die daar tegen is. En een iets concretere invulling wordt meteen enorm gecompliceerd. Het is het soort prioriteit waarvan je kunt zeggen dat de eersten de laatsten zullen zijn. Of: net zoiets als zeggen dat je de wereldvrede wilt bevorderen. Dan volgen een aantal termen als ‘regie en commitment’ en nog het meest concreet: ‘één loket’. Tsja, daar was iedereen het roerend mee eens. En men nam nog een glas en deed nog een plas.

Verleden jaar was de VVD nog erg boos over zinsneden als ‘veel ellende is terug te voeren op de marktwerking’. Alsof Brenninkmeijers jaarverslag zo uit het verkiezingsprogramma van de SP kwam. Waarop de ombudsman koeltjes riposteerde met: ‘Dat is geen politieke uitspraak. Dat berust op onderzoek.’ Dit jaar, na het uitbreken van de financiële crisis, had Brenninkmeijer dit met nog meer recht kunnen zeggen. Maar hij was kennelijk vol van ‘de geïntensiveerde contacten.’

Tsja. Ik miste nog een aanbeveling om op de deur van elk gemeentehuis een grote tekst te plakken met: ‘Waarschuwing: omgang met de overheid kan dodelijk zijn.’ Het afgelopen jaar was dit werkelijk waar. Vraag het maar aan de vader van die zestienjarige verslaafde die via politieaangifte wou afdwingen dat zijn jongen werd behandeld. Maar er waren zoveel instanties bij betrokken dat er uiteindelijk niets gebeurde. ’t Was gewoon te moeilijk voor ze.

SIRE en ‘Zonder dat we het doorhebben’

2009-03-17T23:44:00.003+01:00

Hier te lande de lompe Batavieren wijzen op hun asociale gedrag – het is een best wel sympathiek doel van de nieuwe campagne van SIRE (Stichting Ideële Reclame). ‘Onbewust asociaal’ heet het beest dat met deze jubileumcampagne – de honderdste – opgejaagd en om zeep geholpen moet worden.

Ik kijk naar een spotje waarin een jonge vrouw in een bus de zitplaats naast haar bezet houdt met boodschappentassen, waarin ze naar haar telefoon zoekt. Een man op krukken komt de bus binnen. De vrouw is druk met de toetsen op haar mobiele telefoon in de weer. Hij zou best naast haar willen zitten. De vrouw ziet niets. Dan horen we de tekst ‘Zonder dat we het doorhebben, ......’ Kaboem-klets-kedeng – we horen van alles op de grond vallen; er zet een treiterig tetterettettet-muziekje in. ‘…… worden we steeds asocialer’. Een passagier kijkt verschrikt naar de grond waar de man met de krukken – buiten beeld – gevallen moet zijn. De vrouw met de telefoon ziet nog steeds niets. Einde spotje.

‘Zonder dat we het doorhebben, worden we steeds asocialer.’ Zou best kunnen. De eerste keer dat ik de scène zag wist ik niet goed wat ik ervan denken moest. Op de site van SIRE heb ik het spotje nog een paar keer bekeken. De tweede keer dacht ik: komisch wel. En de derde keer was mijn gevoel: het werkt niet. De vierde en de vijfde keer werkte het spotje steeds minder.

De crux zit ‘m volgens mij in de zinsnede ‘zonder dat we het doorhebben’. Hoe vaker de mensen de in totaal zes spotjes van SIRE zien, en vooral horen, hoe minder ze de boodschap gaan geloven. Het gaat zelfs irritatie oproepen. ‘Zonder dat we het doorhebben? Wat zeuren ze nou?’

En dan komt er een hele waaier aan reacties: ‘We weten het heus wel. Maar er zijn toevallig veel belangrijker dingen in de wereld. Maak van mijn belastinggeld een paar spotjes over zakkenvullende bazen.’ Of: ‘Oei, oei, nou voelen we ons keihard geraakt. Dit zal voor een enorme schokgolf zorgen. Ha, ha, ha, ha, ha.’ Dat SIRE helemaal niet met belastinggeld gefinancierd wordt, gaat in het tumult verloren.

Achter deze organisatie zitten toch geen domme jongens. Hun grootste succes was: ‘Je bent een rund als je met vuurwerk stunt’. Deze campagne was effectief, heeft tot verandering in bewustzijn en gedrag geleid. Ondanks wat irritaties hier en daar is het aantal vuurwerkslachtoffers met ouwejaar daadwerkelijk gedaald, ‘mede dankzij’ SIRE. Als je dat voor elkaar krijgt dan kan je wat.

De zinsnede ‘zonder dat we het doorhebben’ moet op verandering in het bewustzijn gericht zijn. Maar hij is een beetje lomp, getuigt van weinig fantasie. Wat mij betreft mist hij bijvoorbeeld de creativiteit van ‘Wie is toch die man die elke zondag het vlees snijdt?’ En belangrijker: waarschijnlijk richt hij zich op iets wat niet het belangrijkste is, of wie weet zelfs helemaal niet waar. Wat de woorden ‘zonder dat we het doorhebben’ beogen, is ons het ‘wir haben es nicht gewusst’-argument ontnemen. En dan zeg ik: ‘Aber SIRE, wir haben es doch gewusst.’

Lente in de kop bij bankpresident Bernanke

2009-03-16T23:50:00.003+01:00

De financiële lente komt eraan. De Amerikaanse centrale bankpresident Ben Bernanke heeft het zelf gezegd: “Ik denk dat terwijl die groene loten beginnen te verschijnen in verschillende markten, en enig vertrouwen begint terug te keren, dit de positieve dynamiek zal beginnen die onze economie terugbrengt.” Hij zei dit in 60 Minutes, normaal een programma waarin, zeg, Will Smith een nieuwe speelfilm promoot. Bernanke wilde dus dat ‘the American people’ zijn woorden hoorde.

Voor een Nederlander is een centrale bankier met groene loten toch wel even schrikken. Nout Wellink doet zoiets nooit. Een beetje centrale bankpresident kijkt hier altijd zuinig. Wellink zei bijvoorbeeld zaterdag in het radioprogramma Tros Kamerbreed dat er alleen maar nog meer mensen werkloos worden. En nu, na Bernanke, begrijp ik dat de man me wilde opbeuren. “Als we 3 procent krimpen dit jaar, zitten we op het niveau van 2007. Zo slecht ging het toen niet,” zei Wellink. Gesterkt door deze opbeurende woorden sloeg het Nederlandse volk zaterdagmiddag natuurlijk als een razende aan het inkopen.

Ik denk wel dat die centrale bankpresidenten met elkaar hebben afgesproken om hun bevolkingen via de media een beetje op te peppen. Althans, in Nederland, niet de put in te praten. Althans, te zeggen dat het allemaal wel meevalt. Althans, dat er alleen een paar werklozen bijkomen, en o ja, nog wat mogelijke problemen voor hypotheekbezitters. Maar verder valt het ontzettend mee in het land van doe maar gewoon.

Bernanke waarschuwde wel dat “de politieke wil” niet mocht ontbreken. Gedienstig vroeg de interviewer van 60 Minutes niet verder wat de bankpresident daar dan wel mee bedoelde. Impliciet doelde Bernanke natuurlijk op de Republikeinen. Barack Obama sprong zondagavond dan ook juichend op achter zijn televisietoestel. Een centrale bankier die de Republikeinen vertelt, indirect natuurlijk, dat ze met hem moeten samenwerken! Obama besloot spontaan om zijn voornemen om volgend jaar een nieuwe centrale bankpresident aan te stellen nog eens te heroverwegen. Maar natuurlijk dacht Bernanke daar niet aan dacht toen hij over groene loten sprak.

En wat Bernanke niet vermeldde: hij kan gewoon niet meer aan de grote renteknop draaien, wat toch bekend staat als het grote machtsmiddel van een centrale bankpresident. De zogenoemde ‘prime rate’ staat al op 0,25 procent. Per definitie kan die rente niet negatief worden. En de prime rate naar 0,1 of 0 procent verlagen zou tamelijk machteloos staan. Maar daar vroeg 60 Minutes ook niet naar.

Wall Street reageerde maandag verheugd en verbaasd. Huppelde bijna tweehonderd punten omhoog, Bernanke achterna, de lente in. Om toen toch weer omlaag te gaan, na alweer vier dagen stijging. Om op ongeveer nul uit te komen – ook daar verbazing, en winstneming.
Wouter Bos volgde dit allemaal knarsetandend en dacht bij zichzelf: ‘Groene loten, terugkeer van vertrouwen? Jan Peter Balkenende en Piet Hein Donner, are you listening?’ En voor zijn geestesoog verschenen de zuinige monden van Piet Hein Donner en Nout Wellink.

Clint Eastwood is niet te stoppen

2009-03-13T23:50:00.004+01:00

In Gran Torino zien we Clint Eastwood als Walt Kowalski, een gepensioneerde fabrieksarbeider die net weduwnaar is geworden. In het werk en in de liefde staat hij voortaan buitenspel. Zijn dagen slijt hij op de veranda van zijn huis in Detroit, starend naar de verloederende wijk. Vroeger maaiden de mensen in de buurt het gras en repareerden ze de dakgoten. En Kowalski had toen nog een buurman die Polarski heette. Nu wonen er “spleetogen” naast hem, wiens naam hij niet eens kan uitspreken. Hij is de enige blanke die in de oude buurt is blijven wonen.

Kowalski’s buren blijken Hmong te zijn, een bergvolk dat ooit in de Vietnamoorlog de zijde van de Amerikanen koos. Een feit waar hij als Korea-veteraan grommend, maar toch met enig respect op reageert. Kowalski is nog van een generatie politiek incorrecte arbeiders, die elkaar als spaghettivretende Italianen, Ierse drinkebroers en domme Polen joviaal beledigden, en in hun hart geen echte racisten waren. Ze leken een beetje op Archie Bunker en bekeken juichend elke film van Dirty Harry – Clint Eastwoods beroemdste filmpersonage. In Gran Torino noemt de in zijn eentje overgebleven Kowalski de dingen en de mensen nog steeds bij de naam – zijn buren grommend, zijn Italiaanse kapper meer kameraadschappelijk.

Volgt een niet al te ingewikkeld verhaal waarin Kowalski zijn vaderloze buurjongen Thao op weg helpt om een man te worden, en buiten een Hmong-gang te blijven, waar hij anders in terecht zou komen. De film heeft zijn gebreken, want over een simpele ziel hoef je nog geen simpel verhaal te vertellen. Maar het gevoel dat de film bij mij teweegbracht was toch vooral bewondering, en verwondering. Eastwood lapt het hem elke keer weer. Er zijn legio regisseurs en acteurs met ‘eigenlijk’ meer talent. Toch concludeerde het Britse filmblad Sight & Sound dat Eastwood onder de Amerikaanse regisseurs de voornaamste is.

Wat mij betreft heeft Eastwood, hoogstwaarschijnlijk zonder vooropgezet plan, een unieke combinatie weten te bewerkstelligen. Enerzijds is hij een magische filmster, anderzijds is hij zo’n beetje de nuchterste regisseur die er in Hollywood rondloopt. Die magische filmster is Clint Eastwood omdat hij een filmscherm minutenlang spannend kan houden zonder iets te zeggen. Clint kijkt. En vrouwen en mannen reageren daarop. Een criticus had het bij zijn spaghettiwesterns zelfs over ‘gestaarde aria’s’. Clint kan zingen met zijn ogen.

Maar in werkelijkheid is Clint Eastwood zo’n beetje de nuchterste vent die er in Hollywood rondloopt, gezegend met nogal wat gezond verstand. En die kwaliteiten zie je vooral terug in zijn werk als regisseur en producent. De sleutel hiervoor ligt naar mijn smaak in zijn jeugd. Eastwood werd geboren in een arbeidersgezin in 1930, en groeide op in de crisisjaren van president Roosevelt en zijn New Deal. Zijn vader trok van stad naar stad op zoek naar werk als fabrieksarbeider. De jonge Clint heeft nadat hij van school kwam in allerlei baantjes gewerkt, onder andere als pompbediende. Niemand hoefde aan hem uit te leggen dat geld en kansen schaars zijn.

Tegenwoordig staat hij er als regisseur om bekend dat hij zijn producties altijd op tijd en binnen budget binnenbrengt. Een eigenschap waar financiers nogal mee weglopen, want zeldzaam in Hollywood. Verder zeurt Eastwood nooit. Als hij eenmaal ja zegt tegen een scenario, zelfs als hij beseft dat het niet perfect is, verfilmt hij het zonder moeilijk te gaan doen. Als regisseur is hij de relaxte acteursregisseur die hijzelf nooit gehad heeft. Acteurs hebben hem hoog en zeggen altijd ja als hij ze vraagt. En hij is zo slim om niet in herhalingen te vervallen en steeds weer een ander soort verhaal op te pakken. Bedenk daarbij dat mensen als Sylvester Stallone en Woody Allen zichzelf teveel herhalen, en bijvoorbeeld Coppola, Scorsese en zo’n beetje alle anderen veel meer moeite hebben om een project van de grond te krijgen.

Clint Eastwood niet: geld, scenario, acteurs, afwisseling – hij blijft maar doorgaan op zijn oude dag. En soms maakt hij echt een hele goeie film. Clint is magisch, Clint is nuchter.

Ook miljardairs krijgen griep

2009-03-12T23:43:00.005+01:00

De wereld heeft nog nooit zoveel miljardairs in één jaar verloren. Het Amerikaanse zakenblad Forbes telt er maar liefst 332. Samen hebben de mensen die zich begin 2008 nog miljardair in dollars mochten noemen, tweeduizend miljard dollar aan vermogen zien verdampen. Bij 0,78 euro op de dollar hebben we het dan over 1560 miljard, ruim anderhalf biljoen euro.

We moeten teruggaan tot het jaar 2003 om überhaupt iemand te vinden die zijn miljardairsstatus kwijtraakte. Alleen al aan dit laatste feit kun je zien dat de financiële crisis echt huishoudt. Alsof we een zware, zuiverende griep meemaken.

Vooral op Wall Street maakt het financiële griepmonster slachtoffers. De voormalige topman van verzekeringsgigant AIG, Maurice Greenberg, raakte bijna al zijn 1,9 miljard dollar kwijt. Zo iemand kun je moeilijk nog een zakkenvuller noemen. De populairste en aanzienlijkste belegger in de wereld, Warren Buffett, raakte 25 miljard dollar kwijt. Medelijden heeft hij niet nodig: wat hij nog over heeft komt ruim boven die 25 miljard uit.

En vijf van de tien mensen die juist de meeste miljarden verdiend hebben, zijn toch weer aan Wall Street verbonden. De burgemeester van New York, Michael Bloomberg, deed een voordelige transactie met aandelen van het bedrijf dat hij vroeger zelf had opgericht – inderdaad, Bloomberg voor al uw financiële informatie. Daar werd kennelijk even niet moeilijk over gedaan, want de verkopende partij, de bank Merrill Lynch, had dringend cash nodig.

En drie hedgefundmannen, waaronder een voormalige wiskundeprofessor, speculeerden eerder dan de rest dat de beurs omlaag zou gaan. Ook George Soros, die ooit de Bank of England op de knieën kreeg, had kennelijk via de pijntjes in zijn lichaam al aangevoeld dat het fout zou gaan. Ja, Wall Street blijft gewoon mensen rijk maken, en houden.

Als je kijkt naar de Europese miljardairs dan valt op dat ze nogal op elkaar lijken in hun rijkdom. Er is eigenlijk maar één vreemde eend in de Europese bijt: Sylvio Berlusconi, die zich eerst in de aannemerij, en daarna in de media, de voetballerij en de politiek naar voren gerommeld heeft. De overige Europese miljardairs zitten veelal in de winkelketens en de merknamen van consumentenproducten. Zo komen we de volgende winkel/merknamen tegen: IKEA, Aldi, Zara (Spanje), Moet Hennessy Louis Vuitton, H&M, L’Oreal, Ferrero Rocher, Nutella, Chanel, Gucci, Yves Saint Laurent en Puma. En ook enig onroerend goed.

De Europeanen in de Forbes-lijstjes lijken vooral te vertrouwen op de vastigheid van gevestigde namen, grond en gebouwen. Voor technologische innovatie hoef je kennelijk niet in dit continent aan te kloppen, ondanks alle mooie woorden. Na een blik op het Europese lijstje weet je eigenlijk al dat de opvolgers van Microsoft en Google niet uit Europa zullen komen.

Mijn favoriete loser onder de miljardairs heet Sheldon Adelson. Adelson heeft in zijn leven voortdurend net even beter gegokt dan de rest, alleen nu even niet. Het zal niet verbazen dat Adelson in Las Vegas zit. Vorig jaar was hij nog de derde rijkste Amerikaan na Bill Gates en Warren Buffett. Nu heeft hij 25 miljard dollar zien verdampen bij zijn casino’s in Las Vegas en het Chinese Macau, waar hij probeert uit te breiden. Zijn aandelen tuimelden de afgelopen herfst met 97 procent omlaag naar 2,30 dollar.

Maar Adelson is in het geheel niet uit het veld geslagen. “Op een dag doet ons aandeel weer 100 dollar. We betalen onze schulden af, en dan gaan we open in Singapore. Mijn hele leven al heb ik gestreden tegen mensen die zeiden dat ik de dingen niet kan regelen op mijn manier. Ik brand van verlangen om te bewijzen dat ze ongelijk hebben.” Adelson is 75 jaar.

Achter de dijken opnieuw loonmatiging

2009-03-11T23:27:00.006+01:00

Ik kan niet in een glazen bol kijken maar ik heb zo’n gevoel dat er een rare kronkel uit gaat komen bij die onderhandelingen van Bos, Balkenende en de rest. De essentie van die rare kronkel bestaat uit één woord: loonmatiging. En daar zullen ze naar mijn gevoel niet van afwijken, ook als die kronkel economisch gezien op dit moment helemaal niet verstandig is.

We zitten namelijk midden in een kabinetsperiode en dan is het een enorm risico om iets af te spreken wat in feite een nieuw regeerakkoord is. Zoals de Amerikanen zeggen: verwissel niet van paard als je je nog in het midden van de stroom bevindt. Een mislukking betekent einde kabinet. Maar het moet. Er heeft een soort magische vloek geklonken – 3,5 procent krimp! – en nu kunnen ze er niet onderuit om dramatische stappen te zetten. Of iets wat daar op lijkt.

In zo’n situatie zijn de belangrijkste partijen al blij dat ze überhaupt samen iets af kunnen spreken. Nu heb je binnen het kabinet bijvoorbeeld de merkwaardige figuur dat de minister van Sociale Zaken meer wil bezuinigen dan de minster van Financiën. Echt raar. Maar één blik op het zuinige gezicht van minister Donner en je weet genoeg. Donner wordt niet geplaagd door een grondige kennis van de economie, maar hij kent zijn poldergeschiedenis en weet wat in het verleden achter de dijken heeft gewerkt.

Buiten het kabinet vreest de vakbond dat er twee vervelende dingen gaan gebeuren. En wil daarom proberen om het meest vervelende af te wenden door het minst vervelende op te geven. Dus verhoging van de aow-leeftijd tot 67 jaar uitruilen tegen loonmatiging. Ze weten immers dat een heleboel mensen er niet aan moeten denken om na hun 65e nog eens een paar jaar door te werken. De vakbeweging is dus bereid om een deal te maken met Donner en de zuinige zijnen.

De mogelijk grootste tegenstanders hebben hiermee een punt van overeenstemming – dit zullen ze niet opgeven. Loonmatiging is hiermee vastgelijmd aan de onderhandelingstafel. De werkgevers hoor je niet zo. Loonmatiging betekent aan de ene kant minder loonkosten, maar aan de andere kant klantjes die minder uitgeven. Maar ja, toe maar, er moet een afspraak uit komen waar de belangrijkste partijen mee kunnen leven – de regeringspartijen, de vakbonden, de werkgevers. Individuele ministers hebben in deze niks te vertellen – het wordt slikken of stikken.

Oké, loonmatiging. Maar is het verstandig? Nee. Voormalig Robeco-topman Van Duijn wees er afgelopen zaterdag in De Telegraaf nog eens op dat alle economen het erover eens zijn dat de huidige recessie ontstaan is door “een plotselinge en ongekend hevige vraaguitval”. Die vraaguitval, het inzakken van de wereldhandel, is ook de reden waarom het Centraal Planbureau met die pessimistische raming kwam van 3,5 procent krimp. En het landsbestuur daarmee dwong tot dramatische stappen.

Hoe gaat het kabinet dit bestrijden? Door binnenlandse vraaguitval. Want daar komt loonmatiging op neer. Of dacht u: kom, ik ga minder verdienen dan ik gedacht had, laat ik maar eens meer gaan uitgeven? Het kabinet gaat de vraaguitval in de wereld bestrijden met vraaguitval achter de dijken. En waarschuwt de wereldeconomie hierbij voor de laatste keer.

Internet 2 – Postbodes en winkelstraten 0

2009-03-10T23:56:00.002+01:00

Internet is aan het winnen. Internet verandert de wereld. Dat is toch wel de duidelijke boodschap van winkelstraten die steeds leger raken en postbodes die minder gaan verdienen.

Wat mij betreft is het allemaal te herleiden tot twee fundamentele vragen. Ten eerste: waarom zou ik mijn bed uit komen? En ten tweede: waarom zou ik achter mijn computer vandaan komen? Het antwoord op de eerste vraag lijkt nu toch wel definitief gevonden te zijn: om mijn mail te bekijken, en al die andere dingen te doen die mogelijk zijn op het internet.

De tweede vraag lijkt steeds lastiger te beantwoorden. Voor eten zorgen zou een belangrijke reden kunnen zijn. Nou, al die bestelsites van tegenwoordig hebben die kwestie geregeld. En via het web voor eten zorgen gaat natuurlijk steeds verfijnder en beter en worden, en alles waarvoor wij maar willen betalen.

Zo wordt in feite elke vorm van in een straat winkelen bedreigd door het gemak, de scherpe prijzen, het assortiment en noem maar op van het wereldwijde web. Wat mij verbaast is dat deskundigen verbaasd zijn. In Trouw toont de secretaris van een landelijke winkeliersclub zich ‘geschrokken’ van de cijfers. Valt hem dan nooit iets op als hij met zijn vrouw gaat winkelen? Of blijft hij zoveel mogelijk in de auto zitten? Ik woon in Lelystad en het is me al vele koopavonden opgevallen dat de winkelstraten steeds leger raken; minus 26 procent verbaast mij niet. Recessie of een eenzijdig winkelaanbod kunnen maar een deel van de verklaring zijn. Er is iets veel fundamentelers aan de hand.

De postbodes lijken ook te worden weggevaagd door het internet. Elk jaar gaat de hoeveelheid poststukken met minstens 5 procent omlaag; dat gaat nog harder dan het tempo waarin de kranten achteruit boeren. Natuurlijk roepen de postbodes dat ze gaan staken. En natuurlijk voelt een per cao afgesproken inkomensachteruitgang van 15 procent als verraad door je eigen vakbond.

Het gebeurt niet vaak dat vakbonden en werkgevers het zo met elkaar eens zijn, terwijl de betrokken werknemers woedend zijn. En je zal het volgende maar van je vakbondsonderhandelaar horen: “Het beroep van postbode is ten dode opgeschreven.” Maar die dame heeft helaas gelijk. De postbodes zijn niet de eerste beroepsgroep die ingehaald wordt door de technologische ontwikkelingen, eerder een van de laatste in de rij. En dan gaat bijvoorbeeld tellen dat ze geen opleiding nodig hebben voor de uitoefening hun low-tech vak – eenmaal verouderd blijft dan verouderd.

De postbodes krijgen een baangarantie die zes jaar geldig is. Misschien is dat zelfs te lang. Het zou me niet verbazen als het akkoord al eerder opengebroken moet worden vanwege een technologische force majeur. Bijvoorbeeld als er een digitale handtekening komt die door iedereen erkend wordt, dan kan deze ontwikkeling de postbodes zo goed als brodeloos maken. Als er niet meer met de hand ondertekend hoeft te worden waarom zou een bedrijf dan nog van de post gebruik maken, die immers het tegendeel is van sneller-beter-goedkoper. Wie zal dan nog achter zijn computer vandaan komen om een brief te posten?

Elke reden om achter de computer vandaan te komen lijkt op den duur te verdwijnen. Blijft over de reden om uit je bed te komen. Als we nu de computer naar het bed halen hebben we dat ook geregeld. In ziekenhuizen en andere medische instellingen hebben ze van die mooie bedden met knopjes die het bed in allerlei standen kunnen brengen, en weer terug, en verrijdbare tafeltjes waar je etenswaren en laptops op kwijt kunt. Als we dat soort bedden en tafeltjes nu eens een designer-look geven dan wil iedereen die in zijn huis hebben. Er is vast wel een man die zo’n ontwerpje wil verzinnen – terwijl hij in de auto zit te wachten op zijn winkelende vrouw.

Minister Guusje en de blanke mannen

2009-03-09T15:23:00.006+01:00

Minister Guusje ter Horst van Binnenlandse Zaken wil binnen vier jaar bereiken dat 25 procent van de korpschefs van de politie een vrouw is. Ze vindt dat het in dit tempo (3 van de 20, dus 15 procent) niet opschiet. Daarom heeft ze de benoeming van de beoogde nieuwe korpschef van Zuid-Holland-Zuid – Teun Visscher, een blanke man – ‘aangehouden’.

Nou, dat viel helemaal verkeerd natuurlijk. Er is weer een rel in de media losgebarsten, waarbij het niet moeilijk is om te raden hoe de stemming in het land is. De Telegraaf scoort vandaag boven de 1300 reacties op één bericht. Uiteraard zo goed als allemaal anti-minister.

De mensen in het land hebben kennelijk massaal het gevoel dat blanke mannen gediscrimineerd worden. Wat ik dan weer een tikkeltje raar en komisch vind. Mocht het nog niet opgevallen zijn: Nederland wordt geleid door vrijwel alleen maar blanke mannen. Als zwarte man (binnenkort komt er een foto van me in Over mij) valt me dat steeds weer op. Raar hè? Ik wil wel even aangeven waar ik sta: ik vind het sneu voor Teun Visscher. Als hij is uitgesloten is hij onrechtvaardig behandeld.

Maar zo langzamerhand zit de discussie helemaal muurvast. De enige verandering ten opzichte van vroeger lijkt het taalgebruik te zijn, dat altijd het bewustzijn van mensen afspiegelt. Vroeger had je zeg maar gewone mensen (blanke mannen, alleen noemde je ze niet zo, want ze waren de maat der dingen) en andere mensen (vrouwen, allochtonen en anderszins). Nu lijken blanke mannen langzaam af te koersen op de status van ‘ook maar een groep’. En afgaande op het gezonde volksgevoel (vertaling uit andere taal met pijnlijke associatie) zijn blanke mannen nu een bedreigde diersoort geworden.

Het pijnpunt voor Ter Horst lijkt mij vooral: iemand heeft dit nieuws uit laten lekken. En dat is geen vriend van de minister, wel een insider, waar zij regelmatig mee moet samenwerken. Iemand van het ministerie direct onder de minister? Iemand in de sollicitatiecommissie? Veel meer insiders kunnen er niet geweest zijn. Ik gok op een blanke man. Wat geen gok is, want de groep mogelijke daders bestaat natuurlijk uit vrijwel alleen maar blanke mannen. Dus ik begrijp Guusje ter Horst ook weer.

En verder schiet het niet op. Ik heb eens even gekeken wat de Volkskrant en Trouw er vandaag op het internet mee doen. Trouw heeft er gistermiddag een nieuwsbericht van gemaakt, door het van persbureau Novum over te nemen, maar heeft niet de mogelijkheid geboden om te reageren. Want dan weten ze wel wat voor reacties er gaan komen. De Volkskrant van hetzelfde laken een pak: gisteren een ANP-bericht, en geen mogelijkheid om te reageren. Dus vandaag maar even niet. Tsja – nog een beetje burgermoed, iemand?

Wat mij vooral tegenstaat, is dat de zaak zo helemaal vast komt te zitten. Zuid-Holland-Zuid schijnt al vijftien maanden geen korpschef te hebben. En wie daar ook komt te zitten, zij zal geen leven hebben. Tenzij het toch een blanke man wordt. Conclusie: Zuid-Holland-Zuid tot reservaat voor blanke mannen verklaren. Want dat doe je toch voor bedreigde diersoorten?

Hollen met Marley

2009-03-06T23:50:00.001+01:00

Naar Marley & Me geweest. Heerlijke film. Een heel gewoon stel, de Grogans, aan het begin van een huwelijk en een journalistieke carrière, neemt een hond die een ramp blijkt te zijn. Als Marley (vernoemd naar Bob) de huisraad niet opeet of verscheurt, loopt hij de boel op zijn minst omver.

Marley & Me is een sentimentele film. Alleen, het is geen sentimentele film. Het is een gevoelige film. Heel gevoelig. Maar de makers zijn niet voor gemakkelijk of goedkoop gegaan.

John Grogan (Owen Wilson) heeft als verslaggever de status van jongste bediende op de redactie. Als hij van zijn chef de order krijgt om columns te gaan schrijven weet hij niet goed wat hij daarmee aanmoet. Liever had hij achter het grote nieuws aangejaagd, zoals zijn collega Sebastian – als ik het wel heb McSteamy in Grey’s Anatomy – die bovendien een groot jager op vrouwelijk wild blijkt te zijn. Een leven waar Grogan ook naar verlangt, vermoedt hijzelf.

Ondertussen is Marley een superenthousiaste hond die als alle honden verwacht dat iemand de leiding neemt. Maar dat doet Grogan niet. Ook echtgenote Jenny (Jennifer Anniston) krijgt geen vat op Marley. De Grogans, vooral John, lijken het onuitgesproken vermoeden te hebben dat een hond een soort kind is waarmee je kunt onderhandelen. Niemand heeft het zo bedoeld, maar de Grogans en hun huisdier geven een duidelijke illustratie van waar het na de jaren zestig aan geschort heeft in opvoedkundige situaties.

Gelukkig gaat een kleine maar hilarische scène op dit aspect in, dankzij Kathleen Turner, die ooit het begrip femme fatale wel erg letterlijk nam in Body Heat, en nu vooral uitgedijd is en helaas niet langer fatale. Hondentrainer Turner heeft geen schijn van kans tegen de gewelddadige levenslust van Marley, die blaffende oproerkraaier, die nooit de leider vindt waar zijn instinct hem naar laat zoeken. En om de een of andere reden is Marley & Me een van de weinige films voor het hele gezin die ouders meer laat schrikken dan hun kinderen – ‘zullen we ook een hond nemen?’

Marley’s baasje blijkt gelukkig een goede columnist te zijn. Als Grogan weer eens geen idee heeft waar hij over moet schrijven is het alsof Marley hem met zijn hondenogen vertelt: “Dan schrijf je toch over mij?” Na verloop van tijd noemt Grogans baas hem zelfs de komische stem van Zuid-Florida. De werkelijk geschreven (en natuurlijk succesvol uitgegeven) columns vormden dan ook het basismateriaal van de film.

Marley & Me toont vooral wat een hond voor het leven van zijn baasje doet. Een hond brengt je ergens mee in contact. Als je Marley over het strand langs de waterlijn ziet hollen, terwijl hij iedereen meesleurt, in de bange veronderstelling dat hij iets kapot gaat maken, dat ze hem ergens voor moeten behoeden, dan weet je dat hij hen meesleurt naar iets dat veel grootser is. Waarnaartoe? Naar datgene waar de baasjes de rest van hun dag achterna denken te hollen.

‘Het is de schuld van de bankiers – andere bankiers’

2009-03-05T21:21:00.004+01:00

En toen kwam er een bankier die zei dat het de schuld van de bankiers is. Terwijl ik nog maar net was bekomen van de verbazing dat Wouter Bos de aandeelhouders als medeschuldigen van de economische crisis aanwees. Rabo-topman Bert Heemskerk presenteerde vandaag de jaarcijfers van zijn onderneming met deze opvallende schuldbelijdenis.

De Volkskrant schrijft: “Niet eerder gaf een bankier van een grote bank zo ruiterlijk toe dat hij en zijn collega’s schuld dragen aan de crisis.” Daar lijkt deze kritische kwaliteitskrant toch iets te scheutig. Heemskerk speelde over de band en gaf zo vooral zichzelf een schouderklopje – zijn bank kan als een van de weinige in de wereld winst tonen (netto 2,8 miljard euro, een stijging van 2 procent).

De kern van de zaak is dat bankiers aller landen de hort zijn opgegaan. Heemskerk gebruikte deze woorden niet, hij had het over ‘securitisatie’. Hiermee wordt bedoeld dat allerlei kredieten, ook die van twijfelachtige kwaliteit, samen verpakt worden. Van een groot pakket worden allerlei kleinere pakketjes gemaakt die vervolgens worden doorverkocht. Zonder dat de koper, een bank, precies weet wat er in zijn pakketje zit.

Volgens mij komt dit op hetzelfde neer als wat mensen op de kermis doen. Van zo’n man voor een grote kraam met cadeautjes, met allemaal koorden in de hand, koop je voor een luttel bedrag een touwtje waarvan je niet weet waar het naartoe leidt. Misschien scoor je wel zo’n hele grote beer en kan je die aan een meisje geven waar je achter aan zit. Zoals ik al zei: allemaal de hort op.

Maar toch, waarom de Rabobank wel en andere banken niet? Naar mijn smaak komt dat doordat deze bank uiteindelijk toch met de poten in de klei staat. Het is een polderbank, een boerenleenbank, een coöperatieve onderneming waar de leden-eigenaars toezicht houden en meebeslissen over de investeringen. De Rabo-bestuurders beseffen dat ze die geile ideetjes uit Wall Street – één deel eigen geld, dertig delen geleend geld, en dan de volledige winst in eigen zak steken via een hefboompje – moeten verantwoorden aan de leden-eigenaars, die in hun hart allemaal nuchtere boeren zijn gebleven. En dan weten ze dat ze te horen zullen krijgen dat ze maar in hun eigen tijd en van hun eigen geld naar de kermis moeten gaan.

‘Het is de schuld van de aandeelhouders’

2009-03-04T21:26:00.003+01:00

Na een nachtje slapen verbaasde ik me er vanmorgen nog steeds over dat Wouter Bos zo was uitgevallen tegen de aandeelhouders. Gisteren zei hij in een toespraak op een congres voor institutionele beleggers: “Wat hebben jullie gedaan om de crisis te voorkomen en wat hebben jullie gedaan om de crisis te bestrijden? Het antwoord is: vrijwel niets.” Voor een minister van Financiën nogal een heftige uitval.

Waarom zegt zo’n man dat? Hij weet toch dat het onderscheid tussen grote en kleine aandeelhouders verloren zal gaan in het nieuws? Je zal als kleine belegger maar aandelen ING voor 32 euro gekocht hebben en nu met je handen in het haar zitten bij een koers van 3,20 euro. 90 procent in de min – wat had je daar niet allemaal voor kunnen doen met je gezin? En dan gaat chefkabouter Wouter, op wie je notabene gestemd hebt – maar dat wil je niet meer weten – roepen dat het jouw schuld is.

Wat hadden aandeelhouders dan moeten doen? Geen aandelen kopen van bedrijven die ‘teveel’ winst rapporteerden? “Hallo meneer Bos, ik ben de ideale aandeelhouder: ik ben er faliekant op tegen als mijn aandelen teveel waard worden. Echt, ik stem op u, en als ik te rijk word van mijn aandelen dan vind ik dat gewoon verdacht. Foei, daar doe ik niet aan mee!”

Als het over institutionele beleggers gaat dan had Wouter Bos zich ook druk kunnen maken over de vakbonden. Die hebben toch vertegenwoordigers in de Raden van Commissarissen van banken en pensioenfondsen? Toen de pensioenfondsen achter de grote beleggingswinsten aan gingen jagen hielden die vertegenwoordigers hun handen lekker onder de op het commissarispluche verwarmde billen. Want een kat moet muizen vangen en een belegging moet renderen, liefst flink. Geen vakbondsman heeft dat ooit tegengesproken in een Raad van Commissarissen

Vandaag kwam de aap uit de mouw. Wouter Bos gaat de mogelijkheid tot gedwongen onteigening van aandelen onderzoeken. “Hoe ingrijpend een onvrijwillige nationalisatie ook is, in een crisissituatie heb ik graag de beschikking over het gehele portfolio aan mogelijkheden.” Vrij vertaald naar onze kleine ING-aandeelhouder: “Vergeet het maar. Ik ga je nog niet eens 3,20 euro betalen.”

En dan lees ik in de New York Times dat de Nobelprijswinnende econoom Paul Krugman zegt dat het allemaal te maken heeft met de overvloed aan kapitaal die uit Azië kwam na de Azië-crisis van de jaren negentig. Oosters kapitaal zocht een veilig heenkomen in het laatste bastion van het kapitalisme – Amerika. En net zoals dat ooit met transistorradio’s begon: ze waren lekker goedkoop. “The result was a world awash in cheap money, looking for somewhere to go.” Oftewel: de Aziaten hebben het gedaan!

Van een anonieme bron op het ministerie van Financiën die ik absoluut niet met naam mag citeren hoor ik het volgende: ”Ja, da-hag. Daar kan ik dus helemaal niets mee. Kan ik die Aziaten belasten? Nee. Kan ik die Aziaten onteigenen? Nee. Conclusie: de Aziaten hebben er niets mee te maken. Het is de schuld van de aandeelhouders.”

Amerika nu - van manager tot schoonmaker

2009-03-03T12:42:00.003+01:00

Een opvallend artikel in de New York Times gaat over gewone mensen die een goeie baan zijn kwijtgeraakt. De geïnterviewde die de meeste aandacht krijgt is een ex-manager die vroeger 70.000 dollar per jaar verdiende als beveiligingsmanager bij een groot bedrijf. Hij is nu schoonmaker voor 12 dollar per uur. Even uit de losse pols omgerekend betekent dat een inkomensachteruitgang van zo’n 65 procent. Hij noemt het een ‘survival job’. Nu staat hij ’s ochtends om vier uur op om twee uur lang op het internet op banen te jagen, waarbij hij een dagelijkse lijst aanlegt. Daarna gaat hij naar zijn schoonmaakbaan en belt hij tussen de bedrijven door naar potentiële werkgevers.

Een vrouw, vroeger adjunct-directeur bij een mediabedrijf, begon in 2001 een eigen winkel en een eigen magazine met alles-over-paarden, ze is nu datatypiste. Het meest viel me haar uitspraak op dat ze dit erger vond dan de scheiding van haar ex-man, erger zelfs dan de dood van haar moeder. Het zegt wat als iemand een dergelijke uitlating doet. Uit de lezersreacties blijkt dat de Amerikanen een dergelijke inkomensachteruitgang typerend vinden voor de huidige situatie in hun land.

Als je het verhaal leest dan begrijp je dat Obama niet alleen maar vanwege een soort naïeve hoop is gekozen maar dat er gewoon angst achter die keuze zit bij veel Amerikanen. Ze zien nu bij zichzelf en om zich heen dat het marktmechanisme en de globalisering – het outsourcen van banen – ook een portie ellende met zich mee brengen. Obama zal nog meer druk te verduren krijgen om protectionistische maatregelen te nemen – er zit al een ‘buy American’-clausule in zijn grote stimuleringspakket.

Bovendien realiseer ik me nu dat achter de druk om stimuleringsgeld vooral in eigen land uit te geven ook een hoop angst zit, zowel in Nederland als in Amerika. Bruggen, wegen en andere infrastructuur repareren is heel mooi; maar waarom geven mensen er nu opeens prioriteit aan? Waarom deden mensen er niet eerder iets aan? Groene investeringen? M’n neus. Het gaat toch vooral om de angst dat de winst van de financiële pepmiddelen buiten de landsgrenzen zal vallen. Een brug kan niet weglopen naar het buitenland. Zo zit dat.

Dankzij de keuze voor Obama zal de angst voor donkere mensen in witte samenlevingen misschien wel afnemen. Daar mag ik zelf blij om zijn. Maar dat betekent niet dat er nu minder angst zal zijn in de wereld. Door de financiële crisis juist meer. There’s trouble in paradise, folks.

Het gecombineerde effect van globalisering, internet en computers zal uiteindelijk zijn dat er in de hele wereld een veel efficiëntere verdeling komt van het werk dat gedaan moet worden. Nu ook van het intelligente werk – de witte boorden zijn aan de beurt. We waren dit al gewend bij de fabrieksbanen. De financiële crisis zal dit alles in een hogere versnelling zetten. Wat ook gewone mensen in Nederland gaan voelen.

En er is de angst dat wanneer de crisis officieel voorbij is er weer minder leuke banen over zullen blijven. Bijvoorbeeld de angst dat mensen voor niets een hogere opleiding volgen. Het zal de vraag worden wat je aanmoet met al die mensen die leuke studies hebben gedaan. De wereld raakt steeds hoger opgeleid terwijl de intelligente banen relatief schaarser zullen worden. Wat moet je dan beginnen met zoveel hoger opgeleide mensen?

Ik zie het al voor me: ‘Gut wat leuk dat je gestudeerd hebt, maar als je geen toppresteerder bent hebben we je eigenlijk niet nodig. Ik zie dat je in je studietijd horeca-ervaring hebt opgedaan – ben jij iemand die snel een hoop klanten kan bedienen maar toch vriendelijk blijft? Dan kunnen we je namelijk wel gebruiken.’

Aan het verhaal kun je ook zien dat als je Amerika met Nederland vergelijkt het land met weinig sociale zekerheid, Amerika, de gewone mensen juist aanzet om meer risico te nemen. Vanuit de mensen zelf bekeken zou het logisch zijn dat Amerikanen minder riskant leven omdat ze zo weinig sociale zekerheid kennen. En dat gewone Nederlanders zich wat ondernemender gedragen, ze beschikken immers toch al over een behoorlijke sociale zekerheid.

Maar zo werkt het leven niet; zie de bijbel: wie heeft wordt gegeven. Wie veel verzekeringen heeft zal veel angst worden gegeven. Juist het volk met meer sociale zekerheid maakt zich in het dagelijkse leven meer zorgen en neemt minder risico. En naar alle waarschijnlijkheid zullen ook in de toekomst gewone Nederlanders meer blijven piekeren en mopperen, en zullen gewone Amerikanen meer met riskante ondernemingen beginnen. Een financiële crisis verandert zoiets niet.